Hoa Kỳ vừa bàn giao những chiếc F-16V đầu tiên cho Đài Loan, trong lúc Trung Quốc gia tăng áp lực quân sự quanh hòn đảo. Đáng chú ý là Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) đang mau chóng rút kinh nghiệm từ chiến trường Ukraine, đặc biệt về chiến thuật drone bầy đàn và chiến tranh tiêu hao bằng hỏa tiễn tầm xa…
Việc hai chiếc F-16V Block 70 đầu tiên của Hoa Kỳ tới Đài Loan ngày 2 tháng 10 năm 2026 đang làm nóng trở lại cuộc đối đầu quân sự tại eo biển Đài Loan. Trong lúc Bắc Kinh tiếp tục phản đối việc Washington cung cấp võ khí cho Đài Bắc, các giới phân tích nhận thấy Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) đang đặc biệt chú ý tới những bài học từ cuộc chiến Ukraine và các cuộc xung đột hiện đại, nhất là việc sử dụng drone, các hệ thống không người lái và chiến tranh tiêu hao bằng hỏa tiễn tầm xa.
Đài Loan tiếp nhận hai chiếc F-16V Block 70 đầu tiên trong tổng số 66 phi cơ mà Washington đã chấp thuận bán cho Đài Bắc từ năm 2019, với trị giá khoảng 8 tỷ Mỹ kim. Hai chiếc phi cơ đáp xuống căn cứ không quân Chihhang ở Đài Đông, miền đông Đài Loan, sau chuyến bay qua Hawaii và Guam. Bộ trưởng Quốc phòng Đài Loan Wellington Koo cho biết đây sẽ không phải là hai chiếc F-16V duy nhất được giao trong năm nay. Tổng thống Lai Ching-te gọi việc tiếp nhận các phi cơ này là một bước quan trọng nhằm tăng cường khả năng phòng không của Đài Loan.
F-16V Block 70 được trang bị radar, hệ thống điện tử hàng không và võ khí tối tân hơn những phiên bản F-16 cũ, giúp Đài Loan gia tăng khả năng phát giác và đối phó với phi cơ Trung Quốc, trong đó có chiến đấu cơ tàng hình J-20. Sau khi hoàn tất toàn bộ chương trình, số F-16 của Đài Loan sẽ vượt quá 200 chiếc. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng phi cơ chiến đấu chỉ là một thành phần trong toàn bộ mạng lưới phòng thủ; các căn cứ không quân, phi đạo và hệ thống tiếp vận vẫn có thể trở thành mục tiêu ngay từ những giờ đầu tiên nếu chiến tranh xảy ra.
Bắc Kinh từ lâu vẫn phản đối mọi thương vụ võ khí giữa Hoa Kỳ và Đài Loan. Sau khi hai chiếc F-16V tới Đài Loan, truyền thông nhà nước Trung Quốc tiếp tục cho rằng số phi cơ này không thể làm thay đổi cán cân quân sự tổng thể tại eo biển. Ngày 6 tháng 10, Reuters cũng dẫn lời Bộ trưởng Quốc phòng Đài Loan Wellington Koo cho biết ông chưa nhận được tin tức về việc Washington sẽ chia nhỏ gói võ khí mới trị giá khoảng 14 tỷ Mỹ kim thành nhiều đợt nhằm giảm phản ứng từ Trung Quốc. Ông khẳng định cam kết của Hoa Kỳ đối với khả năng tự vệ của Đài Loan vẫn không thay đổi.
Trong khi đó, điều đáng chú ý hơn lại nằm ở cách PLA nghiên cứu chiến tranh hiện đại. Theo bản cập nhật ngày 6 tháng10 của Institute for the Study of War (ISW), PLA có thể đang tìm cách rút kinh nghiệm từ cuộc chiến Nga–Ukraine, đặc biệt trong việc triển khai các hệ thống không người lái giữa một chiến trường dày đặc drone. Cuối tháng 9 và đầu tháng 10, một lực lượng PLA thuộc Bộ Tư lệnh Chiến khu Trung tâm đã tham dự cuộc tập trận “Center-2026” tại Nga, từ ngày 28 tháng 9 đến 3 tháng 10. Bộ trưởng Quốc phòng Nga Andrey Belousov cho biết cuộc tập trận có sử dụng hơn 600 phi cơ không người lái và 60 phương tiện mặt đất không người lái.
Điểm mà các giới phân tích đặc biệt chú ý là PLA không chỉ nghiên cứu drone như phương tiện trinh sát hay tấn công riêng rẽ, mà còn hướng tới việc phối hợp chúng với các lực lượng có người điều khiển. Theo nhận định của ISW, các cuộc thao dượt của Nga và Trung Quốc tập trung vào trinh sát ba chiều, phát giác mục tiêu, tấn công, phá chướng ngại vật và tiến quân từ nhiều hướng. Một số nguồn PLA còn nhấn mạnh khả năng sử dụng “bầy đàn drone” để yểm trợ lực lượng thiết giáp và đưa các phương tiện không người lái vào những vùng có nguy cơ thương vong cao.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với trường hợp eo biển Đài Loan xảy ra chiến tranh. Một cuộc tấn công vào hòn đảo sẽ không đơn thuần là cuộc đối đầu giữa chiến đấu cơ và hỏa tiễn. PLA sẽ phải đối đầu với một hệ thống phòng thủ nhiều tầng, địa hình phức tạp và một lực lượng có khả năng sử dụng hỏa tiễn chống hạm, drone, chiến đấu cơ cùng các hệ thống phòng không để làm chậm hoặc ngăn chặn một cuộc tiến công. Vì vậy, khả năng tung ra một số lượng lớn drone giá rẻ nhằm làm quá tải hệ thống phòng không có thể trở thành một phần quan trọng trong cách PLA chuẩn bị cho chiến tranh tương lai. Một cuộc nghiên cứu trước đây của Center for Naval Analyses cũng nhận định PLA đang nghiên cứu kỹ thuật drone swarm tự động cho những trường hợp như phong tỏa hoặc đổ bộ lên Đài Loan.
Tuy nhiên, ISW cũng cảnh cáo rằng việc học hỏi kinh nghiệm từ cuộc chiến Nga–Ukraine không có nghĩa PLA sẽ sao chép nguyên trạng chiến thuật của Nga. Quân đội Nga đã phải điều chỉnh đội hình và chiến thuật để thích nghi với cuộc chiến tiêu hao và chiến tranh vị trí tại Ukraine. Trong những cuộc thao dượt gần đây, một số chiến thuật của Nga phản ảnh nhu cầu phá vỡ các phòng tuyến kiên cố, nhưng PLA có thể lựa chọn những yếu tố thích hợp với mục tiêu và địa hình riêng của mình. Đặc biệt, một cuộc đổ bộ vào Đài Loan đòi hỏi tốc độ, khả năng xuyên thủng phòng tuyến và duy trì đà tiến quân, thay vì để bị cuốn vào một cuộc chiến tiêu hao kéo dài.
Những diễn biến gần đây cho thấy cả hai phía đang chuẩn bị theo những hướng khác nhau. Đài Loan tiếp tục tăng cường chiến đấu cơ, hỏa tiễn, drone và khả năng phòng thủ bất đối xứng, trong khi Trung Quốc duy trì áp lực quân sự thường xuyên quanh hòn đảo và đẩy mạnh hiện đại hóa PLA. Ngày 1 tháng 10, Reuters dẫn các nguồn tin Hoa Kỳ cho biết Washington hiện đánh giá một cuộc xâm lược Đài Loan trước năm 2028 ngày càng khó xảy ra, dù Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vẫn yêu cầu PLA phải đạt khả năng sẵn sàng quân sự vào năm 2027. Các nguồn tin này cho rằng những vấn đề về mức độ sẵn sàng của PLA, ảnh hưởng của chiến dịch chống tham nhũng trong quân đội và những tính toán liên quan tới cuộc bầu cử Đài Loan năm 2028 đều là những yếu tố cần phải được xét tới.
Một điểm đáng chú ý khác là chính những cuộc chiến đang diễn ra trên thế giới đã trở thành “phòng thí nghiệm” để các cường quốc quân sự nghiên cứu. Từ Ukraine, Iran cho tới những cuộc xung đột có sử dụng drone tại Trung Đông, chiến trường hiện đại đang cho thấy ưu thế không còn chỉ thuộc về những loại võ khí đắt tiền. Drone giá rẻ, các hệ thống tự động, hỏa tiễn tầm xa, tác chiến điện tử và khả năng sản xuất thay thế mau chóng đang ngày càng trở thành những yếu tố quyết định sức chịu đựng của một quân đội.
Đối với Đài Loan, vì vậy, việc tiếp nhận F-16V chỉ là một phần trong một cuộc chạy đua quân sự rộng lớn hơn. Còn đối với Trung Quốc, việc phát triển drone swarm và nghiên cứu chiến tranh tiêu hao cho thấy PLA đang cố gắng chuẩn bị cho một chiến trường mà số lượng, tốc độ sản xuất và khả năng phối hợp giữa con người với máy móc có thể quan trọng không kém những chiến đấu cơ tối tân.
NGƯỜI QUAN SÁT/tổng hợp
