Calitoday News – Thống đốc California Gavin Newsom đang đẩy cuộc đối đầu với Tổng thống Donald Trump lên một mức mới, khi kêu gọi Phó Tổng thống và nội các xem xét áp dụng Tu chính án thứ 25, sau những phát biểu gây tranh cãi của ông Trump liên quan đến Los Angeles và San Diego.
Tranh cãi bắt đầu tại cuộc vận động của ông Trump ở Grand Island, Nebraska hôm 5/10. Khi nói về cuộc chiến với Iran và những tác động kinh tế, bao gồm giá nhiên liệu tăng, ông Trump cho rằng đó là “một cái giá nhỏ phải trả” để giữ cho nước Mỹ và thế giới được an toàn.
Sau đó, ông nói: “They can take out a city. Let them take out Los Angeles. Let them take out San Diego” — tạm dịch: “Họ có thể tiêu diệt một thành phố. Cứ để họ tiêu diệt Los Angeles. Cứ để họ tiêu diệt San Diego.”
Ông Trump tiếp tục nói rằng đó là “một cái giá rất nhỏ phải trả” và cuộc chiến sẽ sớm kết thúc.
Phát biểu lập tức gây phản ứng mạnh tại California.
Newsom viết trên mạng xã hội rằng sau khi chính quyền Trump từng điều động Vệ binh Quốc gia và Thủy quân lục chiến tới California, Tổng thống giờ đây lại nói đến việc kẻ thù nước ngoài “take out” Los Angeles và San Diego. Newsom gọi ông Trump là “deranged and dangerous” — “điên rồ và nguy hiểm.”
Sau đó, Newsom tiếp tục nâng mức chỉ trích khi cho rằng ông Trump “mentally ill” và kêu gọi Phó Tổng thống cùng nội các xem xét sử dụng Tu chính án thứ 25 để xác định liệu Tổng thống có còn đủ khả năng thực hiện quyền hạn và nhiệm vụ của chức vụ hay không.
Tu chính án thứ 25 của Hiến pháp Hoa Kỳ quy định cơ chế xử lý trường hợp một tổng thống không thể thực hiện quyền hạn và nhiệm vụ của mình. Theo Mục 4 của tu chính án, Phó Tổng thống cùng đa số các thành viên chính của nội các có thể tuyên bố Tổng thống không có khả năng thực hiện nhiệm vụ. Khi đó, Phó Tổng thống sẽ đảm nhận quyền hạn tổng thống theo quy trình được Hiến pháp quy định. Nếu Tổng thống phản đối quyết định này và tranh chấp tiếp tục, Quốc hội sẽ phải giải quyết, với ngưỡng hai phần ba tại cả Hạ viện và Thượng viện để duy trì việc chuyển giao quyền lực.
Lời kêu gọi của Newsom là một yêu cầu chính trị; bản thân thống đốc California không có quyền kích hoạt Tu chính án thứ 25.
Newsom cho rằng những phát biểu mới nhất của ông Trump về hai thành phố California là thêm bằng chứng cho thấy vấn đề cần được Phó Tổng thống và nội các xem xét. Tuy nhiên, nhận định của Newsom về tình trạng tinh thần của Tổng thống là quan điểm chính trị của ông, không phải một chẩn đoán y khoa.
“Mặc dù tuyên bố của tổng thống có thể gây cười ở Nebraska, nhưng ở California, nó cho thấy lý do tại sao cử tri của tiểu bang chúng ta lại cực kỳ không thích Trump,” Matt Klink, một chiến lược gia đảng Cộng hòa ở California, cho biết.
Các lãnh đạo địa phương cũng phản ứng mạnh với phát biểu của Tổng thống.
Thị trưởng Los Angeles Karen Bass nói nhiệm vụ của một tổng thống là bảo vệ đất nước chứ không phải đưa ra những lời có thể được hiểu là khuyến khích tấn công người Mỹ. Bà cảnh báo những phát biểu như vậy có khả năng ảnh hưởng đến sự an toàn của thành phố.
Thị trưởng San Diego Todd Gloria tuyên bố San Diego “không phải là thiệt hại phụ,” người dân thành phố “không thể bị hy sinh” và không bao giờ có thể được coi là “một cái giá nhỏ phải trả.”
San Diego cũng có ý nghĩa đặc biệt đối với an ninh quốc gia Mỹ vì đây là nơi tập trung nhiều cơ sở quân sự lớn. Hơn 115.000 quân nhân tại ngũ đang đóng quân trong khu vực, trong đó có Naval Base San Diego, một trong những căn cứ hải quân quan trọng nhất của Hoa Kỳ ở Bờ Tây.
Phản ứng không chỉ đến từ phía Dân chủ. Một số nhân vật Cộng hòa tại California cũng tách mình khỏi phát biểu của ông Trump. Ứng cử viên Quốc hội Jim Desmond nói ông “hoàn toàn không đồng ý” với Tổng thống và nhấn mạnh không một thành phố nào của Mỹ có thể bị xem là có thể hy sinh.
Tuy nhiên, Tòa Bạch Ốc bác bỏ cách diễn giải rằng ông Trump muốn Iran tấn công California.
Giám đốc truyền thông Tòa Bạch Ốc Steven Cheung nói phản ứng trước phát biểu của Tổng thống “không dựa trên thực tế.” Theo lời giải thích của Tòa Bạch Ốc, ông Trump muốn nói rằng nếu một Iran sở hữu vũ khí hạt nhân không bị ngăn chặn, những thành phố Mỹ như Los Angeles và San Diego có thể trở thành mục tiêu.
Theo cách giải thích này, Tổng thống không kêu gọi Iran tấn công các thành phố của Mỹ mà đang nêu ra một kịch bản về mối đe dọa mà một Iran có vũ khí hạt nhân có thể gây ra.
Vì vậy, tranh cãi hiện có hai vấn đề chính: cách diễn giải lời nói của ông Trump và việc Newsom sử dụng sự việc này để kêu gọi xem xét Tu chính án thứ 25.
Phía Newsom cho rằng cách nói của Tổng thống là nguy hiểm và không thể được bình thường hóa. Trong khi đó, Tòa Bạch Ốc khẳng định phát biểu đã bị tách khỏi bối cảnh và mục đích thực sự của ông Trump là nhấn mạnh rằng các hành động chống Iran đã giúp ngăn chặn mối đe dọa đối với các thành phố Mỹ.
Cuộc tranh cãi mới nhất tiếp tục làm sâu sắc thêm cuộc đối đầu giữa ông Trump và Newsom, vốn đã kéo dài qua nhiều vấn đề từ nhập cư, việc triển khai lực lượng liên bang tại California cho tới cuộc chiến chính trị trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Calitoday tổng hợp
