Biển Đỏ lại nóng lên khi Ý chuẩn bị huy động Hải quân để bảo vệ các tàu thương mại của mình đi qua eo biển Bab al-Mandeb, trong lúc tình hình an ninh hàng hải quanh Yemen ngày càng căng thẳng. Bộ trưởng Quốc phòng Ý Guido Crosetto cho biết Rome không muốn chậm trễ trước nguy cơ lực lượng Houthi gia tăng quyền kiểm soát tại những khu vực ven Biển Đỏ và đe dọa một trong những tuyến hàng hải quan trọng nối Âu Châu với Á Châu.
Ngày 17 tháng 9 năm 2026, ông Guido Crosetto tuyên bố ông cùng Tổng tham mưu trưởng Quốc phòng Ý đã đồng ý huy động Hải quân, chuẩn bị những biện pháp cần thiết để bảo đảm các tàu Ý có thể đi qua eo biển Bab al-Mandeb an toàn. Ông nhấn mạnh rằng nếu việc bảo vệ tuyến hàng hải tiếp tục bị trì hoãn, chi phí vận chuyển có thể gia tăng, hàng hóa giao chậm hơn và sau cùng người tiêu thụ cùng các doanh nghiệp Ý sẽ phải gánh thêm phí tổn.
Ông này cũng đặc biệt lưu ý tới nguy cơ đối với các đường cáp dữ liệu dưới biển, các đường nối năng lượng và những cơ sở hạ tầng thiết yếu. Tuy nhiên, tính tới ngày 18 tháng 9, Ý vẫn chưa công bố chính xác bao nhiêu chiến hạm sẽ được đưa tới khu vực. Chính phủ Ý còn phải xem xét phương án cụ thể, trong đó có vấn đề thẩm quyền pháp lý và khả năng đưa một số phương tiện quân sự Ý hiện đang hoạt động trong khu vực về dưới quyền chỉ huy quốc gia nếu cần thiết.
Điểm đáng chú ý là Rome không muốn hoàn toàn chờ đợi cơ chế của Liên Âu. Ông Crosetto nói Ý không muốn chờ chiến dịch EUNAVFOR ASPIDES quyết định rồi mới hành động. Theo ANSA, Bộ trưởng Quốc phòng Ý cho biết Rome có thể tiến hành những biện pháp riêng để giúp tàu thương mại Ý bắt đầu trở lại tuyến Bab al-Mandeb, thay vì để những thủ tục của Liên Âu làm chậm thêm quyết định. Mục tiêu được nêu ra là bảo vệ tàu thương mại và khôi phục lưu thông hàng hải qua eo biển. Một phương án được đề cập là sử dụng chiến hạm Ý hiện đang tham gia ASPIDES để hộ tống những tàu hàng có liên hệ với Ý. Tuy nhiên, đây vẫn là một kế hoạch đang được cứu xét và việc điều động thêm chiến hạm sẽ còn tùy thuộc quyết định của chánh phủ cùng Quốc hội Ý.
Bab al-Mandeb có một vị trí đặc biệt quan trọng vì đây là cửa ngõ nối Biển Đỏ với Vịnh Aden, đồng thời là một phần của tuyến hàng hải nối Á Châu, Trung Đông với Âu Châu qua kinh đào Suez. Bất cứ sự gián đoạn nghiêm trọng nào tại đây đều có thể buộc tàu thương mại phải đổi tuyến, kéo dài hải trình và làm tăng phí vận tải. Theo dữ liệu hàng hải được Reuters dẫn ngày 18 tháng 9, trong ngày thứ Năm có 23 tàu chở hàng đi qua Bab al-Mandeb, thấp hơn mức trung bình khoảng 26 tàu trong mười ngày trước đó.
Trong khi đó, lưu lượng qua eo biển Hormuz còn giảm mạnh hơn, chỉ có bốn tàu chở hàng hóa đi qua trong ngày, so với mức trung bình khoảng 16 tàu. Những con số này cho thấy hai điểm nghẽn hàng hải chiến lược của Trung Đông đang cùng lúc chịu sức ép đáng kể.
Nguyên nhân trực tiếp khiến Ý phải tính tới phương án mới là tình hình quân sự tại Yemen thay đổi rất nhanh. Trong những ngày qua, lực lượng Houthi, được Iran hậu thuẫn, đã mở rộng quyền kiểm soát tại nhiều khu vực ven bờ Biển Đỏ, trong đó có những vị trí chiến lược gần cửa ngõ Bab al-Mandeb.
Những bước tiến này làm gia tăng mối quan ngại về an toàn hàng hải, đồng thời ảnh hưởng tới các tuyến xuất cảng dầu của Saudi Arabia vốn có thể sử dụng hành lang Biển Đỏ như một phương án thay thế khi hoạt động qua eo Hormuz gặp trở ngại. AP cho biết Houthi đã chiếm được cảng Mokha và đảo Mayun, những địa điểm có vị trí chiến lược đối với an ninh của Bab al-Mandeb. Diễn biến này làm cho cuộc chiến kéo dài tại Yemen càng thêm phức tạp, đồng thời tạo thêm áp lực lên hoạt động thương mại quốc tế.
Trong bối cảnh ấy, vai trò của Iran cũng được đặc biệt chú ý. Houthi là một lực lượng võ trang tại Yemen được Iran hậu thuẫn và trong nhiều năm qua đã xây dựng khả năng sử dụng phi đạn, drone cùng các loại võ khí chống hạm để gây áp lực lên hoạt động hàng hải tại Biển Đỏ.
Sự hiện diện ngày càng rõ của Houthi tại những khu vực gần Bab al-Mandeb khiến mối quan tâm không còn chỉ giới hạn ở những vụ tấn công đơn lẻ nhắm vào tàu bè, mà còn liên quan tới khả năng kiểm soát thực tế đối với một cửa ngõ hàng hải có tầm quan trọng quốc tế. Reuters cho biết những biến chuyển mới quanh Bab al-Mandeb đang đe dọa tuyến vận chuyển dầu của Saudi Arabia, trong lúc lưu lượng tàu qua cả Bab al-Mandeb lẫn Hormuz đều thấp hơn mức bình thường.
Đối với Liên Âu, đây không phải lần đầu tiên Hải quân các quốc gia Âu Châu tham gia bảo vệ tàu thương mại trong khu vực. Chiến dịch EUNAVFOR ASPIDES được Liên Âu thành lập nhằm góp phần bảo vệ quyền tự do hàng hải, đặc biệt đối với tàu thương mại hoạt động gần bờ biển Yemen. Hải quân Ý hiện cũng tham gia chiến dịch này. Chính vì vậy, điều đáng chú ý trong lần này là Rome đang cứu xét khả năng sử dụng những khả năng quân sự sẵn có theo một phương án dưới quyền chỉ huy quốc gia, thay vì hoàn toàn chờ quyết định của cơ chế Liên Âu. Theo ANSA, Bộ trưởng Crosetto đã yêu cầu giới chỉ huy quốc phòng đánh giá tình hình hành quân và an ninh tại Biển Đỏ, đồng thời chuẩn bị kế hoạch bảo đảm việc lưu thông tự do qua eo biển.
Điều khiến tình hình lần này khác biệt là quy mô của mối đe dọa đang mở rộng. Trước đây, những cuộc tấn công của Houthi phần lớn được xem là một nguy cơ đối với tàu bè đi ngang Biển Đỏ. Nay, khi lực lượng này chiếm thêm những vị trí ven biển và các đảo có vị trí chiến lược gần Bab al-Mandeb, vấn đề kiểm soát cửa ngõ hàng hải này trở nên đáng quan tâm hơn. Điều đó cũng giải thích vì sao Ý, một quốc gia có nền kinh tế gắn chặt với thương mại đường biển, muốn chuẩn bị một phương án riêng để bảo vệ tàu của mình. Theo thông tin từ ANSA, một chiến hạm Ý hiện đang ở Djibouti và phương án sử dụng chiến hạm này để hộ tống tàu Ý qua eo biển đang được cứu xét, nhưng thời điểm khởi hành và hình thức triển khai cụ thể chưa được quyết định.
Diễn biến tại Bab al-Mandeb cũng không thể tách rời bức tranh Trung Đông rộng lớn hơn. Cùng lúc với tình hình tại Yemen, hoạt động hàng hải qua eo Hormuz vẫn thấp hơn đáng kể so với mức bình thường. Reuters ghi nhận chỉ có bốn tàu chở hàng hóa đi qua Hormuz trong ngày thứ Năm, so với mức trung bình khoảng 16 tàu trong mười ngày trước đó. Tại Bab al-Mandeb, có 23 tàu đi qua, so với mức trung bình khoảng 26 tàu. Khi cùng lúc xuất hiện sức ép tại hai điểm nghẽn hàng hải quan trọng, những lo ngại về nguồn cung dầu, phí vận chuyển và chuỗi cung ứng quốc tế càng gia tăng.
Những diễn biến này cũng kéo theo hậu quả nhân đạo tại Yemen và khu vực Sừng Phi Châu. Theo những thông tin mới được Reuters dẫn lại, hàng chục ngàn người đã phải rời bỏ nhà cửa tại Yemen trong những tuần gần đây, trong khi một số người tìm đường vượt Biển Đỏ sang Djibouti. Điều đó cho thấy cuộc khủng hoảng an ninh hàng hải không chỉ ảnh hưởng tới tàu buôn, dầu khí và thương mại quốc tế, mà còn tác động trực tiếp tới dân chúng sống trong những vùng chiến sự. Djibouti, nằm ngay phía bên kia Bab al-Mandeb, cũng phải chuẩn bị đối phó với áp lực tiếp nhận thêm người di tản nếu tình hình tiếp tục xấu đi.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
