WASHINGTON (Calitoday News)— Một thẩm phán liên bang đã tạm thời ngăn chính quyền Tổng thống Donald Trump và Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) đưa các quy định khí thải của California lên Quốc hội để tìm cách hủy bỏ. Phán quyết giúp California tiếp tục duy trì quyền áp dụng các tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt hơn tiêu chuẩn liên bang trong lúc vụ kiện tiếp tục.
California tiếp tục được áp dụng tiêu chuẩn riêng
Vấn đề trung tâm của vụ kiện là những “waiver” — tức các miễn trừ theo Đạo luật Không khí Sạch (Clean Air Act) — mà EPA trước đây đã cấp cho California.
Theo luật liên bang, California có quyền đặc biệt trong việc ban hành một số tiêu chuẩn kiểm soát ô nhiễm không khí nghiêm ngặt hơn tiêu chuẩn của chính phủ liên bang. Quyền này xuất phát từ tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng của California và đã tồn tại trong nhiều thập niên.
Các miễn trừ này cho phép California áp dụng những quy định liên quan đến khí thải xe hơi, xe tải và một số loại thiết bị sử dụng động cơ nhỏ.
Tháng 6/2026, EPA dưới chính quyền Trump đã thay đổi cách phân loại bốn miễn trừ trước đây, cho rằng chúng phải được xem như những “rules” (quy định) thuộc phạm vi của Đạo luật Congressional Review Act (CRA).
EPA sau đó chuyển các quy định này cho Quốc hội để Quốc hội có thể xem xét và tìm cách hủy bỏ chúng.
Tranh cãi nằm ở Đạo luật Congressional Review Act
EPA lập luận rằng các miễn trừ của California thực chất phải được xem là những quy định chịu sự giám sát của Quốc hội.
Nếu lập luận này được chấp nhận, Quốc hội có thể sử dụng cơ chế của Congressional Review Act để nhanh chóng xem xét và hủy bỏ những quy định đó.
Đây là điểm đặc biệt quan trọng bởi Quốc hội hiện do đảng Cộng hòa kiểm soát.
California cùng các bên ủng hộ môi trường phản đối cách diễn giải này. Họ cho rằng một waiver theo Clean Air Act không phải là một “rule” theo nghĩa mà EPA đang sử dụng, và EPA không thể đơn phương thay đổi cách phân loại để tạo ra con đường mới nhằm loại bỏ quyền của California.
California Attorney General Rob Bonta, Thống đốc Gavin Newsom và California Air Resources Board (CARB) đã kiện chính quyền liên bang về vấn đề này.
Thẩm phán Beryl Howell đứng về phía California ở giai đoạn này
Thẩm phán liên bang Beryl Howell tại Washington, D.C., đã ban hành lệnh ngăn EPA tiếp tục thực hiện kế hoạch nói trên trong thời gian vụ kiện được giải quyết.
Theo Reuters, thẩm phán cho rằng việc EPA thay đổi cách phân loại các miễn trừ của California là không phù hợp với luật và yêu cầu cơ quan này khôi phục tình trạng trước khi có sự thay đổi hồi tháng 6.
Phán quyết này không có nghĩa toàn bộ tranh chấp đã kết thúc. Đây là một biện pháp của tòa nhằm duy trì hiện trạng trong khi vụ kiện tiếp tục.
Nói cách khác, California hiện vẫn giữ được các quyền khí thải đang tranh chấp, nhưng cuộc chiến pháp lý giữa California và chính quyền liên bang vẫn còn tiếp diễn.
Những quy định nào bị ảnh hưởng?
Các miễn trừ liên quan đến một số chương trình kiểm soát khí thải quan trọng của California.
Trong số đó có:
- Tiêu chuẩn khí thải khí nhà kính đối với xe hơi.
- Các tiêu chuẩn khí thải trong chương trình Advanced Clean Cars.
- Một số quy định đối với động cơ nhỏ sử dụng trong máy móc và thiết bị ngoài trời.
California từ lâu đã sử dụng quyền đặc biệt của mình để xây dựng những tiêu chuẩn ô nhiễm nghiêm ngặt hơn tiêu chuẩn liên bang.
Những quy định này cũng đóng vai trò quan trọng trong chiến lược chuyển đổi phương tiện giao thông của California, bao gồm mục tiêu giảm dần sự phụ thuộc vào xe chạy bằng xăng.
Chính quyền Trump muốn thay đổi chính sách môi trường của California
Vụ kiện là một phần của cuộc đối đầu rộng hơn giữa chính quyền Trump và California về chính sách môi trường.
Chính quyền Trump đã nhiều lần tìm cách hạn chế khả năng California tự đặt ra những quy định môi trường nghiêm ngặt hơn chính phủ liên bang.
EPA lập luận rằng cơ quan này đang thực hiện trách nhiệm theo luật liên bang và bảo đảm Quốc hội có cơ hội xem xét những quyết định mà các chính quyền trước đây đã không chuyển lên Quốc hội.
Trong thông báo hồi tháng 6, EPA Administrator Lee Zeldin cho rằng EPA phải chịu trách nhiệm trước Quốc hội và người dân Mỹ, đồng thời khẳng định các miễn trừ của California cần được chuyển lên Quốc hội theo CRA.
California cho rằng EPA đang tìm cách “vòng qua” quy trình pháp lý
Phía California có cách nhìn hoàn toàn khác.
Attorney General Rob Bonta cho rằng EPA đã cố gắng tái phân loại các miễn trừ nhằm tạo điều kiện cho Quốc hội hủy bỏ chúng, thay vì giải quyết trực tiếp tính hợp pháp của các tiêu chuẩn California thông qua quy trình pháp lý thông thường.
California lập luận rằng những miễn trừ này đã được cấp theo Clean Air Act và cho phép tiểu bang áp dụng các tiêu chuẩn riêng để giải quyết tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.
Tòa án hiện đã chặn bước đi của EPA, ít nhất trong thời gian vụ kiện được tiếp tục.
Một cuộc chiến lớn hơn về xe điện và xe chạy xăng
Tranh chấp này đặc biệt đáng chú ý vì California là một trong những bang đi xa nhất tại Mỹ trong việc thúc đẩy xe điện và giảm ô nhiễm từ phương tiện giao thông.
Trong những năm qua, California đã sử dụng quyền được Clean Air Act trao cho để áp dụng những tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt hơn.
Tuy nhiên, chính sách này cũng đã trở thành điểm đối đầu giữa California, chính quyền liên bang, ngành công nghiệp xe hơi và các nhóm môi trường.
Trước đó, Quốc hội đã có động thái nhằm hủy bỏ một số quyền của California liên quan đến kế hoạch loại bỏ dần xe mới chạy bằng xăng vào năm 2035. California đã phản đối hành động này và tiếp tục tranh tụng tại tòa.
Vì vậy, phán quyết mới của thẩm phán Howell có thể được xem là một chiến thắng pháp lý quan trọng nhưng chưa phải chiến thắng cuối cùng của California.
EPA có thể tiếp tục kháng cáo
Phán quyết hiện tại không chấm dứt quyền tranh luận của chính quyền liên bang.
EPA và Bộ Tư pháp vẫn có thể tiếp tục các bước kháng cáo và tìm kiếm những phương án pháp lý khác để bảo vệ cách diễn giải của chính quyền Trump.
Trong khi đó, các vụ kiện khác liên quan đến quyền hạn của California trong lĩnh vực khí thải vẫn đang được giải quyết tại tòa án.
Điều này có nghĩa là cuộc tranh luận về câu hỏi “California có được quyền đặt tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt hơn chính phủ liên bang hay không?” vẫn chưa kết thúc.
Vì sao vụ kiện quan trọng?
Vụ việc không chỉ liên quan đến California.
Nếu chính quyền liên bang thành công trong việc loại bỏ hoặc hạn chế quyền của California, quyết định đó có thể ảnh hưởng đến cách các tiểu bang sử dụng quyền hạn của mình để đặt ra những tiêu chuẩn môi trường khác với chính phủ liên bang.
Ngược lại, nếu California tiếp tục thắng tại các cấp tòa án, tiểu bang có thể duy trì vai trò đặc biệt của mình trong việc kiểm soát khí thải xe hơi và thúc đẩy các chính sách giao thông ít phát thải.
Tóm lại
Phán quyết mới của thẩm phán Beryl Howell tạm thời ngăn EPA đưa các miễn trừ khí thải của California lên Quốc hội để tìm cách hủy bỏ. Tòa cho rằng việc EPA thay đổi cách phân loại các miễn trừ này có vấn đề về pháp lý.
Đối với California, đây là một thắng lợi quan trọng vì các tiêu chuẩn khí thải đang tranh chấp tiếp tục được bảo vệ trong lúc vụ kiện diễn ra.
Đối với chính quyền Trump và EPA, đây là một trở ngại trong nỗ lực thu hẹp quyền tự đặt tiêu chuẩn môi trường của California.
Tuy nhiên, đây chưa phải phán quyết cuối cùng. Cuộc chiến pháp lý về quyền hạn của California đối với các quy định khí thải xe hơi vẫn còn tiếp tục và có khả năng kéo dài qua nhiều cấp tòa án.
Calitoday tổng hợp
