Nhật Bản đang thay đổi mau lẹ: gia tăng ngân sách, phát triển hỏa tiễn tầm xa, drone và trí tuệ nhân tạo quân sự. Trước các tướng lãnh, Thủ tướng Sanae Takaichi yêu cầu Lực lượng Phòng vệ phải chuyển mình để đối phó với những thử thách an ninh mới…
Ngày 2/9/2026, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi trực tiếp lên tiếng trước các vị chỉ huy cấp cao của Lực lượng Phòng vệ tại Tokyo, kêu gọi thay đổi mau lẹ để thích ứng với một môi trường an ninh ngày càng khắc nghiệt. Đáng chú ý, bà thúc đẩy việc đưa trí tuệ nhân tạo và những hệ thống không người lái vào lãnh vực quốc phòng, đồng thời yêu cầu thường xuyên xét lại cơ cấu tổ chức, phương thức chỉ huy và khả năng tác chiến.
Cụ thể, tại hội nghị các chỉ huy cao cấp của Lực lượng Phòng vệ ở Tokyo ngày 2/9, bà Sanae Takaichi nhấn mạnh rằng Nhật Bản không thể bảo vệ đời sống thanh bình của người dân nếu không dám bước vào một “thế giới mới” và thích ứng với những thay đổi đang diễn ra. Theo tường thuật của Jiji Press, nữ Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh những phương thức tác chiến mới, trong đó AI và máy bay không người lái sẽ ngày càng giữ vai trò quan trọng. Bà cũng yêu cầu các lực lượng phối hợp chuyên môn để tăng cường khả năng phòng thủ trong những lãnh vực mới như không gian, không gian mạng và phổ điện từ.
Một điểm đáng chú ý khác là bà Takaichi muốn xét lại chính cơ cấu của Lực lượng Phòng vệ. Theo bà, mô hình chỉ huy từ trên xuống có thể khiến thực tế ngoài mặt trận khó được phản ảnh đầy đủ trong tiến trình quyết định. Điều này cho thấy Tokyo không chỉ muốn mua thêm võ khí, mà còn muốn thay đổi cách tổ chức, chỉ huy và vận hành lực lượng quân sự để có thể phản ứng mau lẹ hơn trước những tình huống bất ngờ.
Những tuyên bố mới nhứt này xuất hiện trong lúc Nhật Bản đang tăng tốc một chương trình hiện đại hóa quốc phòng có quy mô lớn. Bộ Quốc phòng Nhật Bản đang xúc tiến hàng loạt chương trình nhằm tăng cường khả năng phòng thủ, bao gồm võ khí tầm xa, phòng thủ hỏa tiễn, hệ thống không người lái, không gian, mạng và điện từ. Chính Bộ Quốc phòng Nhật cho biết chương trình “chuyển đổi năng lực quốc phòng” đang được xúc tiến nhằm củng cố căn bản khả năng quốc phòng và chuẩn bị cho việc điều chỉnh ba văn kiện chiến lược quan trọng của Nhật.
Một dấu hiệu rất rõ ràng là ngân sách quốc phòng Nhật Bản đang tiếp tục gia tăng mạnh. Theo AP ngày 31/8, Tokyo đã đề nghị ngân sách quốc phòng khoảng 8,9 ngàn tỷ yen, tương đương khoảng 55,6 tỷ Mỹ kim, cho tài khóa kế tiếp. Kế hoạch bao gồm đầu tư vào drone tấn công, hỏa tiễn hành trình tầm xa, hệ thống đánh chặn và các loại võ khí không người lái có khả năng hoạt động trên không hoặc dưới nước. Bộ Quốc phòng cũng muốn xây dựng một nền tảng AI phục vụ việc đánh giá chiến trường và lựa chọn mục tiêu, đồng thời phát triển hệ thống điện toán đám mây bảo mật dành cho những liên lạc nhạy cảm của Bộ Quốc phòng.
Như vậy, nếu nhìn vào hướng đầu tư, có thể thấy Nhật Bản đang thay đổi rất sâu sắc quan niệm về chiến tranh. Thay vì chỉ dựa vào quân số và những hệ thống võ khí truyền thống, Tokyo đang hướng tới một lực lượng nhỏ hơn nhưng được yểm trợ bởi kỹ thuật cao, AI, drone, vệ tinh, mạng điện toán và hỏa tiễn tầm xa. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Nhật Bản đang phải đối diện với tình trạng dân số già nua và thiếu nhân lực. Những hệ thống không người lái được xem như một phương cách duy trì khả năng tác chiến mà không phải lệ thuộc quá nhiều vào số lượng binh sĩ.
Sự thay đổi này cũng không thể tách rời khỏi Trung Quốc. Sách trắng quốc phòng mới nhứt của Nhật xem Trung Quốc là “thách thức chiến lược lớn nhất” đối với Tokyo, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng quanh Đài Loan. Nhật Bản lo ngại bất cứ cuộc khủng hoảng nào tại eo biển Đài Loan cũng có thể mau chóng ảnh hưởng tới an ninh của chính Nhật, vì quần đảo này nằm rất gần Đài Loan và án ngữ những tuyến hàng hải quan trọng. Reuters cho biết Nhật đã đạt mức chi tiêu quốc phòng tương đương khoảng 2% GDP, đánh dấu đợt tăng cường quân sự lớn nhứt của nước này kể từ sau Thế chiến thứ Hai.
Không chỉ gia tăng ngân sách, Tokyo còn đang tháo gỡ những giới hạn từng khiến kỹ nghệ quốc phòng Nhật hoạt động khá dè dặt trong nhiều thập niên. Tháng 4/2026, chánh phủ của bà Takaichi đã thông qua những thay đổi quan trọng nhằm nới rộng quy định xuất cảng võ khí sát thương. Chánh sách mới mở đường cho Nhật Bản tham gia sâu hơn vào thị trường võ khí quốc tế, kể cả những chương trình như chiến đấu cơ thế hệ mới và drone chiến đấu. Reuters nhận định đây có thể là đợt mở cửa thị trường võ khí lớn nhứt của Nhật kể từ sau Thế chiến thứ Hai.
Điều này tạo ra một vòng xoáy rất đáng chú ý. Khi Trung Quốc tăng cường quân sự, Nhật Bản gia tăng ngân sách và khả năng phòng thủ. Khi Nhật Bản tăng cường hỏa tiễn, drone và những khả năng tác chiến tầm xa, Trung Quốc lại nhìn đó như một dấu hiệu Tokyo đang trở lại con đường quân sự hóa. Bắc Kinh đã nhiều lần chỉ trích chánh sách quốc phòng mới của Nhật, trong khi Tokyo cho rằng những thay đổi của mình là phản ứng trước một môi trường an ninh ngày càng nguy hiểm.
Nhật Bản cũng đang củng cố quan hệ quân sự với Hoa Kỳ và mở rộng hợp tác với những quốc gia khác trong vùng Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Một báo cáo của Congressional Research Service được U.S. Naval Institute đăng lại hồi tháng 7/2026 nhận định chánh phủ Takaichi đang đẩy nhanh những khuynh hướng đã bắt đầu từ nhiều đời chánh phủ trước, bao gồm gia tăng khả năng tình báo, nới lỏng những hạn chế về chuyển giao võ khí và mở rộng hợp tác với các đối tác trong vùng.
Tuy nhiên, gọi diễn biến này là “Nhật Bản tái lập quân đội” cần phải hiểu cho đúng. Nhật chưa chánh thức từ bỏ Lực lượng Phòng vệ để thành lập một quân đội theo nghĩa truyền thống. Nhưng về thực chất, khả năng và phạm vi hoạt động của Lực lượng Phòng vệ đang thay đổi rất mau lẹ. Nhật sở hữu những hệ thống hỏa tiễn ngày càng có tầm bắn xa hơn, gia tăng khả năng phản công, phát triển võ khí không người lái và mở rộng hoạt động quốc phòng sang những lãnh vực trước đây ít được chú trọng.
Đây chính là điều khiến cuộc chuyển dịch quốc phòng của Nhật trở thành một trong những biến chuyển quan trọng nhứt tại Đông Á. Tokyo không còn chỉ chuẩn bị cho một cuộc phòng thủ thụ động trên lãnh thổ của mình. Nhật đang xây dựng khả năng phát giác sớm, đánh chặn, tấn công tầm xa, tác chiến mạng, tác chiến không gian và phối hợp với đồng minh.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp: AP, Reuster…
