Trung Đông đang nóng từng giờ khi Hoa Kỳ và Iran liên tiếp tung đòn trả đũa, trong lúc những vụ tấn công tàu dầu tại eo biển Hormuz khiến thế giới lo ngại một cuộc khủng hoảng năng lượng và chiến tranh khu vực mới đang tới gần…
Trung Đông đang ở một vòng xoáy quân sự mới khi Hoa Kỳ và Iran liên tiếp tung đòn trả đũa, trong lúc eo biển Hormuz – tuyến hàng hải đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng thế giới – trở thành tâm điểm nguy hiểm. Chỉ trong những ngày đầu tháng 9/2026, các cuộc không kích, hỏa tiễn, máy bay không người lái và những vụ tấn công tàu dầu đã khiến nguy cơ chiến sự lan rộng trở nên rõ rệt hơn. Đáng chú ý, Peru ngày 2/9 tuyên bố cắt đứt bang giao với Iran, cáo buộc Tehran góp phần làm xung đột leo thang và gây gián đoạn hoạt động hàng hải quốc tế.
Tâm điểm của vòng đối đầu mới nhứt bắt đầu từ những cuộc tấn công của Hoa Kỳ vào Iran. Theo Bộ Tư lệnh Trung ương Hoa Kỳ, lực lượng quân đội quốc gia này đã tiến hành những đợt không kích mới nhằm vào các hệ thống phòng không, radar, thiết bị liên quan tới việc rải thủy lôi và nhiều mục tiêu quân sự khác của Iran. Washington nói những cuộc tấn công được thực hiện để đáp trả các nỗ lực của Iran nhằm tấn công tàu thương mại tại eo biển Hormuz, đồng thời đe dọa lực lượng Hoa Kỳ đang trú đóng tại Trung Đông.
Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump lập tức đưa ra lời cảnh cáo cứng rắn. Ông nói nếu Iran trả đũa, Tehran sẽ phải đối diện với những đòn đánh “mạnh hơn và ở mức cao hơn”. Đây là dấu hiệu cho thấy Washington không có ý định lùi bước trong lúc đang tìm cách gây áp lực tối đa lên chánh quyền Tehran. Chánh phủ Trump đồng thời vẫn tuyên bố mục tiêu sau cùng là buộc Iran đi tới một thỏa thuận, trong đó chương trình nguyên tử của Tehran tiếp tục là một đòi hỏi then chốt.
Nhưng Iran không ngồi yên. Tehran lập tức đáp trả bằng hỏa tiễn đạn đạo và máy bay không người lái nhắm vào những nơi có lực lượng Mỹ trong khu vực. Các cuộc tấn công được ghi nhận tại Jordan, Kuwait, Bahrain và Iraq. Quân đội Jordan cho biết đã đối phó với 13 hỏa tiễn đạn đạo, trong đó 10 quả bị đánh chặn và ba quả rơi xuống những khu vực hẻo lánh; chưa có thương vong nào được xác nhận trong những tin tức ban đầu. Kuwait và Bahrain cũng thông báo đã đối phó với những cuộc tấn công từ Iran.
Iran tuyên bố các cuộc tấn công là hành động trả đũa chiến dịch quân sự của Hoa Kỳ. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran còn tuyên bố đã đánh trúng những cơ sở quân sự của Hoa Kỳ, trong đó có các khu vực được cho là chứa máy bay không người lái tại căn cứ Prince Hassan ở Jordan. Tuy nhiên, một số tuyên bố về mức độ thiệt hại và thương vong vẫn chưa được kiểm chứng độc lập, vì vậy cần thận trọng khi đánh giá những tin tức do hai phía đang trực tiếp tham chiến công bố.
Đáng lo ngại hơn hết lại là eo biển Hormuz. Đây là một trong những tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhứt thế giới. Bất cứ sự gián đoạn nghiêm trọng nào tại đây cũng có thể nhanh chóng tác động tới giá dầu, phí vận tải, bảo hiểm hàng hải và chuỗi cung ứng toàn cầu. Reuters ngày 2/9 cho biết giá dầu Brent đã tăng lên gần 95 Mỹ kim một thùng trong bối cảnh giao tranh Hoa Kỳ–Iran tiếp tục leo thang. Thị trường đặc biệt lo ngại giá dầu có thể vượt mức 100 Mỹ kim nếu giao thông qua Hormuz tiếp tục bị cản trở.
Hai tàu dầu bị tấn công trong những ngày gần đây càng làm tình hình thêm nguy hiểm. Financial Times cho biết hai tàu Senegal Prosperity và Sidr đã bị tấn công trong đêm 31/8 tại eo biển Hormuz. Một tàu được cho là bị trúng ba vật thể chưa xác định. Trong khi đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran tuyên bố hai tàu dầu bị thủy lôi đánh trúng và mất khả năng hoạt động.
Trong bối cảnh đó, quyết định của Peru càng gây chú ý. Ngày 2/9, Bộ Ngoại giao Peru tuyên bố cắt đứt bang giao với Iran. Chánh phủ của Tổng thống Keiko Fujimori cáo buộc Tehran kích động bạo lực, góp phần làm xung đột Trung Đông leo thang, gây gián đoạn thương mại quốc tế qua Hormuz và cản trở hoạt động của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế.
Ngoại trưởng Peru Carlos Espá cũng được nhắc tới trong tin tức về quyết định này. Lima cho rằng tình hình tại Hormuz từ tháng 3/2026 đã ảnh hưởng tới tự do hàng hải, an toàn trên biển, giá năng lượng và sự ổn định của chuỗi cung ứng toàn cầu. Peru đồng thời chỉ trích những vấn đề mà nước này cho là liên quan tới tình hình chánh trị và nhân quyền bên trong Iran, gồm việc đàn áp biểu tình, hạn chế tự do báo chí, kỳ thị phụ nữ và đàn áp những đối thủ chánh trị.
Tuy nhiên, Peru không hoàn toàn cắt đứt mọi liên hệ với người dân Iran. Theo tuyên bố của Lima, quan hệ lãnh sự vẫn được duy trì nhằm bảo vệ quyền lợi và quyền lợi hợp pháp của công dân hai nước. Quyết định ngoại giao vì thế chủ yếu mang tính chánh trị và phản ánh sự phản đối của Peru đối với chánh sách của Tehran, chớ không có nghĩa mọi hoạt động liên quan tới công dân hai nước lập tức chấm dứt.
Điều đáng nói là Iran hiện không chỉ phải đối diện với áp lực quân sự từ Hoa Kỳ mà còn phải tính tới áp lực ngoại giao ngày càng lớn. Trong lúc Washington sử dụng hỏa lực và những biện pháp phong tỏa kinh tế để gây áp lực, một số quốc gia lại bắt đầu phản ứng bằng đường ngoại giao. Nếu tình trạng xung đột kéo dài, Tehran có thể phải đối diện với nguy cơ bị cô lập sâu hơn trên trường quốc tế.
Nhưng ngược lại, chiến lược gây áp lực tối đa của Hoa Kỳ cũng chứa đựng những rủi ro rất lớn. Mỗi cuộc không kích có thể kéo theo một cuộc trả đũa. Mỗi hỏa tiễn phóng vào căn cứ Hoa Kỳ có thể dẫn tới một đợt không kích mới. Và mỗi vụ tàu dầu bị tấn công lại đẩy thị trường năng lượng tiến gần hơn tới một cú sốc mới. Vòng xoáy ấy nếu không được chặn lại có thể khiến một cuộc chiến vốn tập trung vào Hoa Kỳ và Iran biến thành một cuộc khủng hoảng toàn vùng.
Đặc biệt, Hormuz chính là “điểm nghẽn” mà cả thế giới phải nhìn vào. Không giống một căn cứ quân sự hay một thành phố có thể bị phong tỏa trong phạm vi tương đối hạn chế, Hormuz là tuyến hàng hải có ảnh hưởng trực tiếp tới dòng chảy năng lượng quốc tế. Nếu tàu bè không còn dám đi qua, hậu quả sẽ nhanh chóng chuyển thành vấn đề kinh tế: dầu tăng giá, phí chuyên chở tăng, lạm phát trở lại và các quốc gia nhập cảng năng lượng phải chịu thêm áp lực.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng họp
