Hai hỏa tiễn, một lời cáo buộc và quyết định đình chỉ giao thương đang đẩy quan hệ UAE – Iran vào một vòng căng thẳng mới. Khi eo biển Hormuz vẫn là một điểm nóng, câu hỏi lớn được đặt ra là: đây chỉ là một lời cảnh cáo, hay là mồi lửa có thể châm ngòi cho một cuộc đối đầu rộng lớn hơn?…
Ngày 19/8/2026, căng thẳng giữa Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Iran bất ngờ leo thang sau khi Abu Dhabi tuyên bố đình chỉ toàn bộ hoạt động thương mại, trao đổi hàng hóa và giao dịch tài chánh với Tehran cho tới khi có thông báo mới. Quyết định được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Bộ Quốc phòng UAE nói hệ thống phòng không phát hiện hai hỏa tiễn đạn đạo được phóng từ Iran. Tehran lập tức bác bỏ cáo buộc, gọi những lời tuyên bố này là “vô căn cứ”. Như vậy, điều đang diễn ra không chỉ là một vụ việc quân sự ngoài biển mà còn có nguy cơ biến thành một đòn đánh kinh tế giữa hai quốc gia vốn có quan hệ thương mại sâu rộng.
Theo tin Reuters cập nhựt ngày 18/8, Bộ Quốc phòng UAE cho biết hai hỏa tiễn đạn đạo được phát hiện bay từ hướng Iran. Ban đầu, cơ quan này cho rằng các hỏa tiễn hướng về UAE; sau đó, qua đánh giá, phía UAE nhận định chúng nhắm vào hoạt động hàng hải trong vùng Vịnh. Cả hai hỏa tiễn đều rơi xuống biển. Một hỏa tiễn rơi bên ngoài lãnh hải UAE, trong khi chiếc còn lại rơi trong vùng lãnh hải của nước này. Đây là vụ việc được UAE coi là đặc biệt nghiêm trọng, nhứt là trong bối cảnh tuyến hàng hải qua vùng Vịnh và eo biển Hormuz đang chịu sức ép rất lớn.
Ngay sau đó, Bộ Nội vụ UAE đã phát cảnh báo trên điện thoại tới dân chúng về nguy cơ hỏa tiễn và khuyến cáo mọi người lập tức tìm nơi trú ẩn an toàn. Cảnh báo sau đó được bãi bỏ. Điều này cho thấy Abu Dhabi không coi vụ phóng hỏa tiễn đơn thuần là một sự cố quân sự ngoài khơi, mà xem đó là một nguy cơ an ninh trực tiếp đối với đất nước. Tuy nhiên, điểm quan trọng cần nhấn mạnh là cho tới thời điểm hiện tại, Iran phủ nhận trách nhiệm và chưa có bằng chứng độc lập nào được công bố đủ để xác nhận toàn bộ cáo buộc của UAE.
Phản ứng của Tehran đến khá nhanh. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei bác bỏ tuyên bố của UAE về việc Iran phóng hai hỏa tiễn, gọi những cáo buộc này là “vô căn cứ”. Vì vậy, câu hỏi lớn hiện nay không chỉ là hai hỏa tiễn từ đâu bay tới, mà còn là chúng nhắm vào mục tiêu nào. UAE nói đánh giá của họ cho thấy mục tiêu là hoạt động hàng hải. Nếu nhận định này chính xác, vụ việc sẽ đặc biệt đáng lo ngại bởi nó xảy ra ngay tại một trong những tuyến giao thông hàng hải quan trọng nhứt thế giới.
Nhưng Abu Dhabi không dừng lại ở việc lên án ngoại giao. Trong ngày 19/8, UAE tuyên bố đình chỉ tất cả hoạt động thương mại, trao đổi hàng hóa và giao dịch tài chánh với Iran “cho tới khi có thông báo mới”. Afra Al Hameli, Giám đốc truyền thông chiến lược của Bộ Ngoại giao UAE, cho biết quyết định được đưa ra trong bối cảnh những diễn biến leo thang đang đe dọa hòa bình và an ninh khu vực cũng như quốc tế.
Đây là một bước đi mạnh. Iran và UAE tuy có nhiều bất đồng chánh trị nhưng từ lâu vẫn duy trì những quan hệ thương mại quan trọng. Dubai đặc biệt có vai trò như một trung tâm thương mại trung chuyển đối với Iran. Vì vậy, việc đình chỉ giao thương và tài chánh không chỉ mang ý nghĩa tượng trưng. Nó có thể tác động trực tiếp tới doanh nghiệp, ngân hàng, ngành vận tải hàng hóa và hoạt động nhập cảng của Iran. Associated Press nhận định UAE trước đây cung cấp hơn 30% lượng hàng nhập cảng của Iran, cho thấy mức độ lệ thuộc đáng kể của Tehran vào mạng lưới thương mại với nước láng giềng vùng Vịnh.
Đáng nói hơn, động thái của UAE diễn ra đúng lúc eo biển Hormuz đang trở thành tâm điểm của cuộc khủng hoảng khu vực. Iran tiếp tục tuyên bố eo biển này sẽ chưa mở lại cho hoạt động bình thường cho tới khi đạt được một thỏa thuận hòa bình với Hoa Kỳ, trong khi Washington và Tehran vẫn chưa đạt được một thỏa thuận mới. Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump ngày 18/8 nói hiện không có cuộc thương lượng nào được dự trù với Iran. Tehran, trong khi đó, khẳng định eo biển vẫn đóng cửa và gắn việc mở cửa với những yêu cầu chánh trị và kinh tế của mình.
Eo biển Hormuz có vị trí đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Một phần rất lớn dầu hỏa và khí đốt xuất cảng từ khu vực Vịnh Ba Tư phải đi qua tuyến đường biển này. Bởi vậy, chỉ cần xuất hiện nguy cơ hỏa tiễn nhắm vào tàu bè hoặc tuyến hàng hải, thị trường dầu lập tức phản ứng. Reuters đưa tin ngày 19/8 rằng chứng khoán UAE giảm sau vụ việc; chỉ số chánh của Abu Dhabi mất 0,9%, trong khi Dubai giảm 0,2%. Các nhà đầu tư lo ngại căng thẳng kéo dài có thể gây thêm gián đoạn đối với vận tải và năng lượng.
Giá dầu cũng đang chịu áp lực tăng. Wall Street Journal cho biết sáng 19/8, giá dầu Brent tăng lên khoảng 91,26 Mỹ kim một thùng, trong khi WTI ở khoảng 84,37 Mỹ kim một thùng. Thị trường tiếp tục cộng thêm “phần bù rủi ro” vì tình trạng bất ổn quanh Hormuz và triển vọng thương lượng Mỹ-Iran chưa rõ ràng.
Đây mới là phần đáng lo nhứt đối với thế giới. Một vụ phóng hai hỏa tiễn, nếu chỉ xảy ra một lần và không gây thương vong, có thể được kiểm soát bằng ngoại giao. Nhưng nếu nó trở thành một chuỗi hành động trả đũa, hậu quả sẽ hoàn toàn khác. UAE là một trung tâm vận tải, tài chánh và năng lượng quan trọng của Trung Đông. Iran lại nằm ngay bên kia vùng Vịnh và có khả năng tác động tới tuyến hàng hải Hormuz. Hai nước càng đối đầu, khoảng không an toàn dành cho tàu thương mại càng thu hẹp.
UAE cũng không phải quốc gia đứng một mình trong cuộc khủng hoảng này. Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio đã điện đàm với Sheikh Tahnoon bin Zayed Al Nahyan, Cố vấn An ninh Quốc gia UAE, để thảo luận về tình hình an ninh khu vực, trong đó có Iran và eo biển Hormuz. Cuộc điện đàm cho thấy Washington đang theo sát phản ứng của Abu Dhabi cũng như nguy cơ xung đột lan rộng.
Trong bối cảnh đó, tuyên bố đình chỉ giao thương của UAE có thể được nhìn theo hai hướng. Một mặt, đây là biện pháp gây áp lực kinh tế nhằm buộc Tehran phải cân nhắc cái giá của những hành động quân sự mà Abu Dhabi cáo buộc. Mặt khác, nó cũng là dấu hiệu cho thấy quan hệ UAE-Iran đang bị đẩy tới một ngưỡng nguy hiểm hơn. Khi thương mại, tài chánh và an ninh quân sự cùng lúc bị đặt lên bàn cân, khả năng khôi phục quan hệ sẽ khó khăn hơn rất nhiều.
Điều đáng chú ý là Abu Dhabi không tuyên bố đây là một lệnh cấm có thời hạn cụ thể. UAE nói rõ các hoạt động thương mại và tài chánh bị đình chỉ “cho tới khi có thông báo mới”. Điều đó có nghĩa quyết định có thể kéo dài nếu căng thẳng không được hạ nhiệt. Với giới doanh thương hai nước, đây là một tín hiệu rất xấu vì những giao dịch đang diễn ra có thể bị gián đoạn và các ngân hàng sẽ phải đánh giá lại những rủi ro liên quan tới Iran.
Tuy nhiên, cũng cần tránh kết luận quá sớm rằng một cuộc chiến UAE-Iran đã bắt đầu. Hiện tại, tin tức về hai hỏa tiễn vẫn đang là vấn đề tranh cãi giữa hai bên. UAE khẳng định chúng xuất phát từ Iran và nhắm tới hoạt động hàng hải; Iran phủ nhận. Các nguồn quốc tế hiện mới xác nhận rằng UAE đã phát hiện hai hỏa tiễn và sau đó đình chỉ giao thương với Iran, chớ chưa xác nhận độc lập toàn bộ ý đồ của vụ phóng.
NGƯỜI QUAN SÁT/tổng hợp
