Hơn 6.000 tàu cá Trung Quốc được cho là đang trở lại Biển Đông sau khi lệnh cấm đánh bắt chấm dứt, trong lúc Bắc Kinh siết chặt việc tưởng niệm cựu Thủ tướng Chu Dung Cơ. Ngoài biển là sức ép, trong nước là sự kiểm soát…
Ngày 18/8/2026, trong lúc hàng ngàn tàu cá Trung Quốc bắt đầu trở lại các ngư trường sau khi lệnh cấm đánh bắt theo mùa được bãi bỏ, Bắc Kinh đồng thời tổ chức lễ hỏa táng cựu Thủ tướng Chu Dung Cơ tại Bắc Kinh.
Cụ thể theo tin tức BBC được dẫn lại, Trung Quốc đã chấm dứt lệnh cấm đánh bắt cá đơn phương kéo dài khoảng ba tháng rưỡi tại một số khu vực ở Biển Đông. Bắc Kinh duy trì những đợt cấm đánh bắt theo mùa từ năm 1999 với lý do bảo vệ nguồn lợi thủy sản và phục hồi hệ sinh thái. Tuy nhiên, Việt Nam cùng một số quốc gia trong khu vực từ lâu đã phản đối việc Trung Quốc đơn phương áp đặt lệnh cấm trên những vùng biển và khẳng định thuộc chủ quyền, quyền tài phán của mình. Điều đáng chú ý là khi lệnh cấm chấm dứt, hoạt động của đội tàu Trung Quốc lập tức gia tăng mạnh, tạo thêm áp lực lên một vùng biển vốn đã đầy những tranh chấp chồng chéo.
Đằng sau câu chuyện “ngư dân ra khơi” là một thực tế phức tạp hơn nhiều. Trung Quốc hiện sở hữu một trong những đội tàu đánh bắt xa bờ lớn nhứt thế giới. Một cuộc điều tra được Time và các cơ quan truyền thông quốc tế dẫn lại cho biết Trung Quốc có hơn 6.000 tàu đánh bắt xa bờ hoạt động trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, con số này không nên được hiểu đồng nghĩa với việc tất cả số tàu ấy đang đồng loạt tiến vào Biển Đông trong đợt mở cửa đánh bắt năm nay. Chính quy mô khổng lồ của đội tàu mới là điều đáng lưu ý: khi hàng ngàn tàu cùng hoạt động trong những vùng biển có nguồn lợi ngày càng chịu sức ép, nguy cơ cạnh tranh ngư trường và xung đột giữa các đội tàu càng trở thành chuyện đáng quan tâm.
Việt Nam đặc biệt nhạy cảm với vấn đề này bởi Biển Đông không chỉ là ngư trường sanh kế của hàng triệu người mà còn là vùng biển có tranh chấp chủ quyền kéo dài. Ngày 14/8/2026, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn tiếp tục khẳng định Trung Quốc có chủ quyền đối với Hoàng Nham Đảo, tức bãi cạn Scarborough, đồng thời bác bỏ phán quyết trọng tài năm 2016 về Biển Đông. Bắc Kinh cũng phản đối Hoa Kỳ lên tiếng về quyền đánh bắt của ngư dân Philippines tại khu vực này. Những tuyên bố ấy cho thấy chuyện đánh bắt cá không thể tách rời khỏi cuộc cạnh tranh rộng lớn hơn về chủ quyền và quyền kiểm soát trên biển.
Trong khi câu chuyện ngoài biển đang nóng lên, tại Bắc Kinh ngày 18/8 diễn ra một sự kiện mang màu sắc hoàn toàn khác: lễ hỏa táng cựu Thủ tướng Chu Dung Cơ. Ông Chu qua đời ngày 12/8/2026 tại Bắc Kinh sau một thời gian lâm bệnh. Reuters cho biết ông qua đời ở tuổi 97 và lễ hỏa táng được tổ chức ngày 18/8. Chủ tịch Tập Cận Bình cùng nhiều lãnh đạo cao cấp tham dự, trong khi an ninh quanh những khu vực nhạy cảm ở trung tâm Bắc Kinh được tăng cường.
Chu Dung Cơ là một trong những nhân vật nổi bật nhứt của thời kỳ cải cách kinh tế Trung Quốc. Ông từng giữ chức Phó Thủ tướng từ năm 1991 tới 1998 và Thủ tướng từ năm 1998 tới 2003. Trong thời gian lãnh đạo chánh phủ, ông thúc đẩy cải cách doanh nghiệp nhà nước, hệ thống ngân hàng và thuế khóa, chống lạm phát và đóng vai trò quan trọng trong tiến trình đưa Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới năm 2001. Những cuộc cải cách này góp phần đưa Trung Quốc hội nhập sâu hơn với kinh tế thế giới nhưng cũng gây ra những tổn thất xã hội lớn, trong đó có hàng triệu công việc bị mất trong quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước.
Ông Chu nổi tiếng là người nói thẳng, quyết đoán và có phong cách lãnh đạo khác biệt. Chính vì vậy, sau khi ông qua đời, một bộ phận người dân Trung Quốc bắt đầu nhớ lại giai đoạn cải cách trong những năm 1990 và đầu thập niên 2000. Trên mạng xã hội Trung Quốc, nhiều lời tưởng niệm xuất hiện nhưng cũng nhanh chóng bị kiểm soát. Reuters ghi nhận những hoạt động tưởng niệm được quản lý chặt chẽ, trong khi những nội dung gợi lại một thời kỳ cởi mở hơn bị kiểm duyệt.
Sự kiểm soát này không phải không có lý do nếu nhìn từ phía nhà cầm quyền. Lịch sử Trung Quốc từng chứng kiến những làn sóng tưởng niệm lãnh đạo biến thành những phong trào xã hội lớn. Cái chết của Chu Ân Lai năm 1976 và Hồ Diệu Bang năm 1989 đều gắn với những đợt tập hợp đông người và những biến động chánh trị sâu sắc. Vì thế, một tang lễ của một cựu lãnh đạo được dân chúng yêu mến luôn có khả năng trở thành nơi người dân bày tỏ không chỉ niềm thương tiếc mà còn cả sự so sánh với hiện tại.
Điều đặc biệt nằm ở chỗ Chu Dung Cơ không chỉ là một nhân vật lịch sử. Với nhiều người Trung Quốc, ông đại diện cho một thời kỳ mà nền kinh tế mở cửa nhanh chóng, Trung Quốc gia nhập WTO, đầu tư ngoại quốc gia tăng mạnh và đất nước ngày càng hội nhập với thế giới. Reuters ghi nhận sự hoài niệm này trên mạng xã hội, trong đó nhiều người nhìn lại thời kỳ cải cách như một giai đoạn năng động và cởi mở hơn.
Nhà cầm quyền Trung Quốc vừa tổ chức tang lễ cấp cao, vừa kiểm soát chặt cách xã hội tưởng niệm ông Chu. Nói cách khác, Bắc Kinh muốn giữ lại hình ảnh một đảng viên trung thành và một nhà lãnh đạo có công, nhưng không muốn để ký ức về thời kỳ cải cách biến thành một cuộc so sánh chánh trị với hiện tại.
Ngày 17/8, chỉ một ngày trước lễ hỏa táng ông Chu, Chủ tịch Tập Cận Bình cũng chủ trì sự kiện kỷ niệm 100 năm ngày sanh cựu lãnh đạo Giang Trạch Dân. Reuters cho biết ông Tập nhấn mạnh việc kế thừa di sản của ông Giang. Giang và Chu từng là hai nhân vật quan trọng trong thời kỳ Trung Quốc tăng tốc cải cách, hội nhập kinh tế và gia nhập WTO. Sự trùng hợp về thời điểm khiến tháng 8/2026 trở thành một thời điểm đặc biệt để Trung Quốc nhìn lại một chương lịch sử quan trọng của mình.
Trung Quốc đang vươn ra biển lớn, nhưng đồng thời vẫn rất cảnh giác với những con sóng có thể nổi lên từ chính ký ức của người dân.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
