Một bên là hàng tỷ đồng được giải thích bằng hai chữ “văn hóa”, một bên là dự án rác trị giá 85 tỷ đồng kéo dài hơn 7 năm, gây thiệt hại cho ngân sách. Hai câu chuyện thoạt nhìn chẳng có gì liên quan, nhưng cùng đưa tới một câu hỏi đáng suy nghĩ: tiền công và quyền lực đang được quản trị ra sao?…
Ngày 18/8/2026, tại phiên tòa xét xử vụ án liên quan tới Công ty cổ phần đầu tư xây dựng và cung ứng nhân lực Hoàng Long cùng một số đơn vị, cựu Thứ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội Việt Nam ông Nguyễn Bá Hoan đưa ra một lời giải thích đặc biệt gây chú ý. Ông thừa nhận ba lần trực tiếp nhận hối lộ với tổng cộng 5,75 tỷ đồng liên quan tới việc cấp phép cho doanh nghiệp, nhưng cho rằng khoảng 10 tỷ đồng nhận vào những dịp lễ, Tết từ doanh nghiệp không phải là hối lộ mà chỉ là “truyền thống văn hóa”. Ông đề nghị Hội đồng xét xử xem xét lại bản chất của khoản tiền này.
Theo cáo trạng và kết luận điều tra được trình bày tại phiên tòa, trong giai đoạn 2021-2025, ông Nguyễn Bá Hoan, khi phụ trách Cục Quản lý lao động ngoài nước, đã để xảy ra tình trạng cán bộ dưới quyền gây khó khăn, tạo trở ngại cho doanh nghiệp để nhận tiền. Tổng số tiền nhóm này bị cáo buộc nhận từ 31 doanh nghiệp là hơn 30,2 tỷ đồng, trong đó riêng ông Hoan bị cáo buộc nhận hơn 16,3 tỷ đồng. Ông Hoan bị bắt ngày 11/6/2025, trong lúc đang giữ chức Thứ trưởng Bộ Nội vụ.
Trong lúc khám xét phòng làm việc, cơ quan điều tra thu giữ gần 1 tỷ đồng và hơn 156.000 Mỹ kim, tổng trị giá quy đổi khoảng 5 tỷ đồng. Sau khi bị bắt, ông Hoan cho biết gia đình đã vay mượn và nộp lại 15,8 tỷ đồng chỉ trong hai ngày. Cộng với số tiền bị thu giữ, ông cho rằng khoản tiền khắc phục đã vượt quá số tiền ông bị cáo buộc nhận và đề nghị tòa xem xét trả lại phần dư để gia đình trả nợ.
Nhưng điều khiến dư luận chú ý nhứt có lẽ không phải là những con số hàng tỷ đồng, mà là cách giải thích về tiền lễ, Tết. Nếu một cán bộ nhận vài món quà nhỏ theo phép xã giao, câu chuyện có thể được nhìn dưới góc độ phong tục và tình cảm. Nhưng khi con số lên tới hàng tỷ đồng, câu chuyện “truyền thống văn hóa” lập tức trở nên khó tránh khỏi những dấu hỏi. Văn hóa có thể giải thích cho một bó hoa, một giỏ quà; còn khi “quà văn hóa” được tính bằng hàng tỷ đồng và lại đến từ những doanh nghiệp đang có quan hệ công việc với cơ quan quản lý, ranh giới giữa quà tặng và lợi ích riêng không còn đơn giản nữa.
Cũng trong ngày 19/8/2026, một vụ việc khác tại Huế tiếp tục gây chú ý. Ban Thường vụ Thành ủy Huế quyết định khai trừ Đảng đối với ông Hà Xuân Hậu, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng và Phát triển đô thị TP Huế. Theo Thành ủy Huế, ông Hậu bị xác định thiếu trách nhiệm, vi phạm nghiêm trọng những quy định của Đảng và pháp luật Nhà nước trong khi thi hành nhiệm vụ; đồng thời có vi phạm trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, vi phạm quy định về những điều đảng viên không được làm và trách nhiệm nêu gương. Những vi phạm này được xác định gây hậu quả rất nghiêm trọng.
Trước đó, ngày 15/8/2026, Công an TP Huế đã bắt tạm giam ông Hà Xuân Hậu, đồng thời khám xét nơi ở và nơi làm việc để điều tra về tội “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” theo khoản 3 Điều 360 Bộ luật Hình sự. Vụ án liên quan tới dự án rác Hương Bình được UBND tỉnh Thừa Thiên Huế phê duyệt vào tháng 10/2017, với tổng mức đầu tư 85,79 tỷ đồng.
Theo kết quả điều tra ban đầu, dự án được thiết kế với công suất 150 tấn rác mỗi ngày đêm, nhưng lượng rác thực tế có thể đưa về chỉ khoảng 40 tấn. Sau đó, dự án được đề nghị chuyển thành điểm tập kết rác cho Nhà máy xử lý rác Phú Sơn, nhưng cho tới nay vẫn chưa hoàn tất. Cơ quan điều tra cho rằng Ban Quản lý dự án đã không đánh giá đầy đủ năng lực của nhà thầu, khiến công trình chậm tiến độ, phải gia hạn nhiều lần và kéo dài hơn 7 năm. Một số hạng mục đã được nghiệm thu, thanh toán nhưng chưa đưa vào sử dụng, rồi sau đó xuống cấp.
Đáng chú ý hơn, cơ quan điều tra xác định việc quản lý hợp đồng và xử lý vi phạm của nhà thầu thiếu kiên quyết, không sớm chấm dứt hợp đồng và thu hồi tiền tạm ứng, dẫn tới thiệt hại cho ngân sách Nhà nước hơn 2,14 tỷ đồng.
Hai vụ việc, một bên là những khoản tiền được giải thích là “truyền thống văn hóa”, một bên là dự án xử lý rác hàng chục tỷ đồng kéo dài hơn bảy năm, tưởng chừng chẳng có liên hệ gì với nhau nhưng lại gặp nhau ở một điểm: trách nhiệm của những người được giao quản lý quyền lực và tiền bạc công.
Sau cùng, điều người dân cần không phải là những lời giải thích hoa mỹ, mà là một nguyên tắc rất đơn giản: quyền lực càng lớn, trách nhiệm càng lớn; số tiền càng lớn, sự minh bạch càng phải lớn. “Truyền thống văn hóa” không thể trở thành chiếc áo khoác để che đi những khoản tiền đáng ngờ, cũng như một dự án công không thể kéo dài năm này qua năm khác rồi sau cùng chỉ được giải thích bằng hai chữ “thiếu trách nhiệm”. Khi đồng tiền công và quyền lực công không được kiểm soát chặt chẽ, người gánh phần thiệt cuối cùng vẫn là xã hội và người dân.
NGƯỜI QUAN SÁT
