Hoạt động gia tăng của các tàu hải cảnh và tàu nghiên cứu Trung Quốc chung quanh Đài Loan đang khiến Đài Bắc lo ngại rằng Bắc Kinh có thể đang từng bước thử nghiệm những phương án kiểm soát các tuyến tiếp vận chiến lược trên Thái Bình Dương trong trường hợp xảy ra khủng hoảng…
Tình hình tại eo biển Đài Loan tiếp tục trở nên căng thẳng khi vào khoảng giữa tháng 7 năm 2026, giới chức Đài Bắc cho biết hoạt động của các tàu hải cảnh và tàu nghiên cứu Trung Quốc chung quanh hòn đảo đã gia tăng đáng kể trong thời gian gần đây. Theo những số liệu được Reuters dẫn lại từ Lực lượng Tuần duyên Đài Loan, số lần phát hiện tàu hải cảnh Trung Quốc đã tăng khoảng 83%, trong khi tàu nghiên cứu tăng tới 120% so với giai đoạn trước đó.
Những con số này khiến giới chức Đài Loan lo ngại rằng Bắc Kinh không chỉ muốn duy trì sức ép chính trị, mà còn có thể đang từng bước mở rộng sự hiện diện trên biển, đồng thời thử nghiệm khả năng kiểm soát những tuyến hàng hải quan trọng trong khu vực Thái Bình Dương.
Điều khiến Đài Loan quan tâm không chỉ nằm ở số lượng tàu Trung Quốc xuất hiện, mà còn ở khu vực hoạt động của những chiếc tàu này. Theo các quan chức an ninh Đài Loan, nhiều tàu Trung Quốc đã xuất hiện tại vùng biển phía đông hòn đảo, nơi được xem là hướng mở ra Thái Bình Dương và có vai trò đặc biệt quan trọng đối với các tuyến tiếp vận trong trường hợp xảy ra biến động quân sự.
Trong nhiều năm qua, khu vực phía đông Đài Loan vẫn được xem là vùng tương đối an toàn hơn so với khu vực eo biển phía tây, vốn là nơi thường xuyên xảy ra các hoạt động quân sự và tuần tra của Trung Quốc. Tuy nhiên, việc các tàu Trung Quốc ngày càng mở rộng phạm vi hoạt động sang phía đông đang làm thay đổi những tính toán an ninh của Đài Bắc.
Một viên chức cấp cao thuộc Lực lượng Tuần duyên Đài Loan, được Reuters dẫn lời nhưng không tiết lộ danh tánh, cho biết Đài Loan đã bắt đầu xây dựng những kịch bản ứng phó trong trường hợp Trung Quốc tìm cách gây sức ép lên các tuyến hàng hải quan trọng. Các cuộc chuẩn bị bao gồm cả diễn tập trên bản đồ lẫn những cuộc thao dượt thực tế nhằm phối hợp giữa lực lượng tuần duyên và hải quân để bảo vệ các tuyến tiếp vận trên Thái Bình Dương.
Một điểm đáng chú ý trong những diễn biến gần đây là vai trò ngày càng nổi bật của lực lượng hải cảnh Trung Quốc. Trước đây, những hoạt động gây sức ép chung quanh Đài Loan phần lớn do hải quân và không quân Trung Quốc đảm nhiệm. Nhưng trong những năm gần đây, Bắc Kinh được cho là sử dụng lực lượng hải cảnh nhiều hơn như một công cụ tạo áp lực dưới mức xung đột quân sự.
Cách thức này giúp Trung Quốc duy trì sự hiện diện thường xuyên trên biển, đồng thời tránh tạo ra một cuộc đối đầu quân sự trực tiếp ngay lập tức. Tuy nhiên, điều này cũng khiến ranh giới giữa hoạt động chấp pháp trên biển và hoạt động mang tính quân sự ngày càng trở nên khó phân biệt.
Một viên chức khác của Lực lượng Tuần duyên Đài Loan cho biết một số tàu hải cảnh Trung Quốc có kích thước lớn, khả năng hoạt động lâu dài trên biển và được cải tiến từ những tàu từng phục vụ trong hải quân. Nếu nhận định này chính xác, sức mạnh của lực lượng hải cảnh Trung Quốc sẽ tạo ra một thách thức lớn hơn đối với Đài Loan trong việc duy trì an ninh hàng hải.
Giới quan sát quốc tế cho rằng chiến lược của Bắc Kinh có thể đang chuyển dần từ những hành động phô trương sức mạnh trong thời gian ngắn sang việc thiết lập một sự hiện diện thường xuyên chung quanh Đài Loan, nhằm tạo ra một tình trạng mới mà hoạt động áp sát trở thành điều quen thuộc.
Nếu xu hướng này tiếp tục, Đài Loan sẽ phải duy trì mức độ cảnh giác cao trong thời gian dài, đồng thời phải dành thêm nhiều nguồn lực cho việc tuần tra, giám sát và bảo vệ các tuyến hàng hải quan trọng.
Đối với Hoa Kỳ cùng các quốc gia đồng minh, những diễn biến này cũng đang được theo dõi chặt chẽ. Washington nhiều lần nhấn mạnh rằng hòa bình và ổn định tại eo biển Đài Loan có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Các quốc gia châu Âu như Anh, Pháp và Đức trong những năm gần đây cũng gia tăng sự hiện diện hải quân tại khu vực nhằm khẳng định nguyên tắc tự do hàng hải.
Một trong những điều khiến cộng đồng quốc tế lo ngại là khả năng xảy ra một cuộc phong tỏa thay vì một cuộc tấn công quân sự toàn diện. Nhiều chuyên gia an ninh nhận định rằng việc kiểm soát các tuyến hàng hải hoặc gây sức ép kinh tế có thể tạo ảnh hưởng lớn đối với Đài Loan mà chưa cần dẫn tới một cuộc chiến tranh quy mô lớn ngay từ đầu.
Tuy nhiên, đây vẫn là những đánh giá của giới phân tích và hiện chưa có bằng chứng công khai cho thấy Trung Quốc đã quyết định thực hiện một kế hoạch phong tỏa cụ thể.
Đài Loan hiện phụ thuộc rất lớn vào các tuyến vận chuyển đường biển để nhập cảng năng lượng, nguyên liệu sản xuất và xuất khẩu những sản phẩm công nghệ cao, đặc biệt là chất bán dẫn. Bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào đối với hoạt động hàng hải cũng có thể gây ảnh hưởng không chỉ đến nền kinh tế Đài Loan mà còn tác động đến chuỗi cung ứng toàn cầu.
Về phía Bắc Kinh, chính quyền Trung Quốc lâu nay vẫn khẳng định Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình và tuyên bố không loại trừ việc sử dụng những biện pháp cần thiết để đạt mục tiêu thống nhất. Trung Quốc cho rằng các hoạt động quân sự và hải cảnh chung quanh Đài Loan là những hành động hợp pháp theo quan điểm chủ quyền của họ, đồng thời phản đối sự can dự của các quốc gia bên ngoài.
Từ góc nhìn địa chính trị, vấn đề Đài Loan ngày nay không còn chỉ là chuyện giữa hai bên bờ eo biển, mà đã trở thành một điểm nóng trong cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ cùng các đối tác. Mọi chuyển động trên thực địa đều được các bên theo dõi rất kỹ, bởi chỉ một sự cố ngoài ý muốn cũng có thể khiến tình hình leo thang nhanh chóng.
Nhìn tổng thể, việc Đài Loan tăng cường các cuộc diễn tập bảo vệ tuyến tiếp vận cho thấy sự lo ngại ngày càng lớn trước hoạt động hàng hải gia tăng của Trung Quốc. Dù chưa thể khẳng định những động thái này báo hiệu một cuộc khủng hoảng sắp xảy ra, nhưng rõ ràng môi trường an ninh tại eo biển Đài Loan đang trở nên phức tạp hơn với sự đan xen giữa yếu tố quân sự, hoạt động chấp pháp trên biển và cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc.
Trong thời gian tới, giới phân tích cho rằng nguy cơ đáng lo nhất có thể không phải là một cuộc chiến bùng nổ ngay lập tức, mà là sự gia tăng của những cuộc đối đầu thường xuyên ở khoảng cách gần trên biển. Khi các lực lượng ngày càng hoạt động sát nhau hơn, nguy cơ xảy ra tính toán sai lầm hoặc sự cố ngoài ý muốn cũng tăng theo, mọi chuyển động nhỏ cũng có thể mang theo những hệ quả lớn đối với an ninh khu vực và trật tự quốc tế.
NGƯỜI QUAN SÁT/ tổng hợp
