Từ những căng thẳng giữa Hoa Kỳ và Iran, cuộc khủng hoảng kéo dài tại Myanmar cho đến những tranh chấp trên Biển Đông, ASEAN đang đứng trước một thử thách lớn: làm sao giữ được thế quân bình giữa các cường quốc đang ngày càng cạnh tranh gay gắt…
Ngày 19 tháng 7 năm 2026, tại Manila, Philippines, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN bắt đầu chuỗi hội nghị ngoại giao quan trọng với sự tham dự của nhiều đại diện cấp cao đến từ các cường quốc ngoài khu vực. Trong số những nhân vật được chú ý có Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị (Wang Yi) và Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov.
Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 cùng những cuộc họp liên quan diễn ra từ ngày 19 đến ngày 24 tháng 7 năm 2026 trong bối cảnh Đông Nam Á đang trở thành điểm giao thoa của nhiều vấn đề an ninh quốc tế. Một bên là những bất ổn tại Trung Đông với căng thẳng Hoa Kỳ – Iran, một bên là cuộc khủng hoảng chính trị chưa có hồi kết tại Myanmar, trong khi Biển Đông tiếp tục là khu vực tranh chấp nhạy cảm liên quan trực tiếp đến quyền lợi của nhiều quốc gia trong vùng.
Philippines, quốc gia giữ vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2026, đang cố gắng thúc đẩy vai trò trung tâm của ASEAN trong việc duy trì ổn định khu vực. Ngoại trưởng Philippines Ma. Theresa Lazaro cùng các giới chức ngoại giao ASEAN tập trung thảo luận những vấn đề quan trọng như an ninh khu vực, hợp tác kinh tế và những thử thách vượt khỏi phạm vi biên giới quốc gia.
Một trong những vấn đề khiến các quốc gia ASEAN đặc biệt quan tâm là tình hình căng thẳng giữa Hoa Kỳ và Iran. Những bất ổn tại Trung Đông từ lâu không còn chỉ là câu chuyện riêng của khu vực này, bởi bất cứ sự leo thang nào cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giá năng lượng, đường vận chuyển hàng hải và nền thương mại toàn cầu.
Đối với ASEAN, nơi nhiều nền kinh tế phụ thuộc mạnh mẽ vào hoạt động xuất nhập cảng và nguồn cung năng lượng từ bên ngoài, một cuộc khủng hoảng lớn tại Trung Đông có thể gây ra những tác động dây chuyền về kinh tế. Vì vậy, thông điệp chung mà nhiều quốc gia trong khối đưa ra vẫn là kêu gọi các bên giữ bình tĩnh, tránh những hành động làm tình hình thêm căng thẳng và ưu tiên giải pháp ngoại giao.
Chính sách lâu nay của ASEAN vẫn là không đứng hẳn về phía bất cứ cường quốc nào trong các cuộc tranh chấp quyền lực, mà cố gắng duy trì sự cân bằng để bảo vệ môi trường hòa bình và phát triển kinh tế cho khu vực.
Bên cạnh vấn đề Trung Đông, Myanmar tiếp tục là một trong những bài toán khó khăn nhất đối với ASEAN. Sau cuộc biến động chính trị năm 2021, Myanmar rơi vào tình trạng bất ổn kéo dài với những cuộc giao tranh giữa chính quyền quân sự và các lực lượng đối lập.
Những nỗ lực ngoại giao của ASEAN thông qua “Đồng thuận 5 điểm” vẫn chưa đạt được kết quả rõ rệt. Mặc dù tổ chức khu vực này nhiều lần kêu gọi chấm dứt bạo lực, thúc đẩy đối thoại và tạo điều kiện cho viện trợ nhân đạo, nhưng tình hình tại Myanmar vẫn còn nhiều trở ngại.
Ngoại trưởng Philippines Ma. Theresa Lazaro, trong vai trò đặc phái viên ASEAN về Myanmar, cho biết ASEAN tiếp tục duy trì các cuộc tiếp xúc với nhiều thành phần liên quan nhằm tìm kiếm con đường đối thoại. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng đây là một trong những thử thách lớn nhất đối với uy tín, sự đoàn kết và khả năng đóng vai trò trung gian của ASEAN.
Nếu Myanmar là bài toán về sự ổn định chính trị trong nội bộ khu vực, thì Biển Đông lại là vấn đề liên quan trực tiếp đến cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.
Trung Quốc tiếp tục duy trì những yêu sách rộng lớn tại Biển Đông, trong khi Philippines, Việt Nam cùng một số quốc gia Đông Nam Á khác có những quyền lợi riêng về chủ quyền, an ninh hàng hải và việc khai thác tài nguyên biển.
Tại các cuộc gặp ở Manila, vấn đề thúc đẩy Bộ Quy tắc ứng xử trên Biển Đông (COC) giữa ASEAN và Trung Quốc tiếp tục được quan tâm. Tuy nhiên, tiến trình thương lượng vẫn được xem là nhiều khó khăn bởi sự khác biệt lớn về lợi ích và quan điểm giữa các bên liên quan.
Sự hiện diện cùng lúc của Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị và Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov tại Manila cho thấy Đông Nam Á ngày càng giữ vị trí quan trọng trong bàn cờ chính trị thế giới.
Hoa Kỳ muốn tiếp tục duy trì ảnh hưởng trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, Trung Quốc muốn bảo vệ lợi ích chiến lược và kinh tế của mình, trong khi Nga cũng tìm cách duy trì vai trò trong cấu trúc an ninh tại châu Á.
Giới phân tích nhận định thử thách lớn nhất của ASEAN hiện nay không chỉ là giải quyết từng cuộc khủng hoảng riêng lẻ, mà còn là khả năng giữ được sự cân bằng giữa các thế lực lớn. Trong bối cảnh cạnh tranh Hoa Kỳ – Trung Quốc ngày càng sâu sắc, cùng với những bất ổn liên tục xuất hiện, ASEAN phải vừa bảo vệ sự đoàn kết nội bộ, vừa giữ được vai trò trung tâm trong trật tự khu vực.
Hội nghị tại Manila vì vậy không chỉ là một cuộc gặp ngoại giao thông thường. Đây là nơi phản ánh những chuyển động lớn của thế giới, nơi các quốc gia vừa và nhỏ trong ASEAN phải tìm cách bảo vệ quyền lợi của mình giữa thời kỳ cạnh tranh quyền lực ngày càng quyết liệt.
Câu hỏi quan trọng nhất của ASEAN lúc này không phải là đứng về phía ai, mà là làm sao giữ được hòa bình, ổn định và tránh trở thành nơi đối đầu giữa các cường quốc trong một thế giới đang thay đổi từng ngày.
NGƯỜI QUAN SÁT
