Nhân dịp mười năm sau khi Tòa Trọng tài quốc tế đưa ra phán quyết liên quan đến vụ kiện giữa Philippines và Trung Quốc về vấn đề Biển Đông, Việt Nam lên tiếng nhấn mạnh lập trường giải quyết mọi tranh chấp bằng con đường hòa bình, thông qua ngoại giao và dựa trên nền tảng luật pháp quốc tế…
Nhân kỷ niệm 10 năm kể từ ngày Tòa Trọng tài được thành lập theo Phụ lục VII của Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS) đưa ra phán quyết trong vụ kiện giữa Philippines và Trung Quốc liên quan đến Biển Đông, Việt Nam tiếp tục khẳng định quan điểm nhất quán rằng các tranh chấp trên biển cần được giải quyết bằng những biện pháp hòa bình, phù hợp với các nguyên tắc của luật pháp quốc tế.
Cùng thời điểm này, nhiều quốc gia trên thế giới cũng đưa ra những tuyên bố nhấn mạnh ý nghĩa của phán quyết năm 2016 đối với việc duy trì một trật tự pháp lý ổn định trên các vùng biển quốc tế.
Ngày 12 tháng 7 năm 2026, tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao Việt Nam, khi trả lời câu hỏi của giới truyền thông về sự kiện 10 năm phán quyết Biển Đông, bà Phạm Thu Hằng, người phát ngôn của Bộ này cho biết lập trường của Việt Nam vẫn không thay đổi.
Theo bà Phạm Thu Hằng, Việt Nam chủ trương rằng các tranh chấp trên biển cần được giải quyết bằng biện pháp hòa bình, thông qua các tiến trình ngoại giao và pháp lý, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng võ lực, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển năm 1982.
Bà cũng cho biết Việt Nam luôn ủng hộ việc giải quyết những bất đồng liên quan đến việc giải thích và áp dụng UNCLOS theo đúng những quy định của công ước này.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao đồng thời nhấn mạnh rằng Việt Nam tiếp tục xem UNCLOS 1982 là nền tảng pháp lý quan trọng và toàn diện nhất trong việc xác định quyền lợi, nghĩa vụ của các quốc gia trên biển. Công ước này giữ vai trò then chốt trong việc xác lập các vùng biển, quyền chủ quyền, quyền tài phán cũng như giải quyết những tranh chấp phát sinh giữa các quốc gia ven biển.
Những tuyên bố nói trên được đưa ra trong thời điểm cộng đồng quốc tế cùng nhìn lại một dấu mốc quan trọng trong lịch sử pháp lý liên quan đến Biển Đông.
Ngày 12 tháng 7 năm 2016, Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) đặt tại La Haye đã công bố phán quyết cuối cùng trong vụ kiện do Philippines khởi xướng vào năm 2013 nhằm phản đối những yêu sách của Trung Quốc tại Biển Đông.
Sau gần ba năm xem xét hồ sơ và lập luận của các bên, hội đồng trọng tài kết luận rằng yêu sách về “quyền lịch sử” của Trung Quốc đối với phần lớn diện tích Biển Đông, thường được biết đến qua khái niệm “đường chín đoạn”, không có cơ sở pháp lý theo Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển năm 1982.
Trong bản phán quyết dài hàng trăm trang, tòa cũng đưa ra nhận định về nhiều cấu trúc địa lý tại khu vực quần đảo Trường Sa, cho rằng một số thực thể chỉ là đá hoặc bãi cạn và không đủ điều kiện để tạo ra vùng đặc quyền kinh tế rộng 200 hải lý theo quy định của UNCLOS.
Đối với khu vực bãi cạn Scarborough, nơi Trung Quốc gọi là Hoàng Nham Đảo, còn Philippines gọi là Panatag hoặc Bajo de Masinloc, Tòa Trọng tài nhận định đây là khu vực đánh bắt truyền thống mà ngư dân của nhiều quốc gia, trong đó có Philippines, Trung Quốc và Việt Nam, đã từng khai thác trong nhiều năm.
Tuy nhiên, hội đồng trọng tài không đưa ra phán quyết về vấn đề chủ quyền lãnh thổ đối với các đảo và bãi cạn tại Biển Đông, bởi nội dung này không thuộc phạm vi thẩm quyền của vụ kiện được đưa ra trước tòa.
Sau khi phán quyết được công bố vào năm 2016, Trung Quốc tuyên bố không chấp nhận và không công nhận kết quả của hội đồng trọng tài. Trong khi đó, Philippines qua từng thời kỳ lãnh đạo đã có những cách tiếp cận khác nhau trong việc sử dụng phán quyết này như một cơ sở pháp lý trong quan hệ với Bắc Kinh.
Dù vẫn còn những khác biệt trong cách nhìn nhận giữa các bên liên quan, phán quyết năm 2016 vẫn được nhiều quốc gia và giới nghiên cứu luật pháp quốc tế đánh giá là một văn kiện quan trọng trong việc giải thích và áp dụng UNCLOS đối với các tranh chấp trên biển.
Nhân dịp kỷ niệm 10 năm phán quyết, ngày 12 tháng 7, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Philippines cùng 11 quốc gia khác đã đưa ra tuyên bố chung, tái khẳng định rằng phán quyết của Tòa Trọng tài năm 2016 là một dấu mốc quan trọng, có giá trị pháp lý ràng buộc đối với các bên trong vụ kiện.
Tuyên bố chung cũng cho rằng những yêu sách hàng hải quá rộng của Trung Quốc tại Biển Đông không có cơ sở pháp lý theo luật pháp quốc tế, đồng thời kêu gọi các bên tôn trọng trật tự pháp lý được hình thành trên nền tảng UNCLOS.
Trong nhiều năm qua, Biển Đông vẫn được xem là một trong những vùng biển có vị trí chiến lược quan trọng bậc nhất trên thế giới. Đây là tuyến hàng hải quốc tế quan trọng, nơi có khối lượng hàng hóa thương mại rất lớn lưu thông mỗi năm.
Những tranh chấp liên quan đến chủ quyền, quyền khai thác tài nguyên và quyền tài phán giữa các quốc gia ven biển đã khiến Biển Đông thường xuyên trở thành tâm điểm chú ý của cộng đồng quốc tế.
Bên cạnh các hoạt động ngoại giao, nhiều quốc gia cũng đang thúc đẩy các cơ chế đối thoại, xây dựng lòng tin và thương lượng Bộ Quy tắc Ứng xử trên Biển Đông (COC) nhằm giảm thiểu nguy cơ xảy ra căng thẳng và xung đột.
Việc Việt Nam tiếp tục khẳng định chủ trương giải quyết tranh chấp bằng phương thức hòa bình, tôn trọng luật pháp quốc tế và UNCLOS 1982 được xem là phù hợp với đường lối ngoại giao mà Việt Nam theo đuổi trong nhiều năm qua.
Quan điểm này không chỉ nhấn mạnh vai trò của các cơ chế pháp lý quốc tế trong việc giải quyết bất đồng, mà còn thể hiện mong muốn duy trì một môi trường hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và bảo đảm quyền tự do hàng hải, hàng không tại Biển Đông.
Mười năm sau phán quyết lịch sử của Tòa Trọng tài, những khác biệt trong quan điểm giữa các bên liên quan vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn. Tuy nhiên, phán quyết năm 2016 vẫn tiếp tục được xem là một cột mốc đáng chú ý trong quá trình áp dụng luật pháp quốc tế đối với các vấn đề tranh chấp trên biển.
NGƯỜI QUAN SÁT
