CALITODAY (30/6/2026): Hôm nay ngày cuối cùng của tháng 6/2026, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ gồm 9 vị thẩm phán đã ban hành phán quyết rằng các hạn chế của Tổng thống Donald Trump đối với quyền công dân theo nơi sinh là vi hiến.
Đa số các thẩm phán Tòa án Tối cao Mỹ hôm thứ Ba 30/6 đã quyết định giữ nguyên quyền công dân theo nơi sinh (birthright citizenship), viện dẫn Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Hoa Kỳ, trong đó quy định rõ nguyên tắc jus soli (tiếng Latin, nghĩa là “quyền công dân theo nơi sinh”).
Chánh án John Roberts và Thẩm phán Amy Coney Barrett, thuộc khuynh hướng bảo thủ, đã đứng về phía ba thẩm phán theo khuynh hướng tự do để bác bỏ sắc lệnh hành pháp do Tổng thống Donald Trump ban hành vào tháng 1. Sắc lệnh này nhằm chấm dứt việc tự động cấp quốc tịch Mỹ cho trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ.
Trong khi đó, các thẩm phán Clarence Thomas, Samuel Alito và Neil Gorsuch phản đối phán quyết. Brett Kavanaugh không đồng ý với lập luận của đa số, nhưng cuối cùng vẫn bỏ phiếu ngăn chặn sắc lệnh của ông Trump dựa trên luật liên bang.
Trong bản ý kiến của tòa, Chánh án Roberts cho rằng có rất ít bằng chứng ủng hộ lập trường của chính quyền Trump, vốn cho rằng chỉ con cháu của những người có tình trạng cư trú hợp pháp mới được hưởng quyền công dân theo nơi sinh.
Ông Roberts nhấn mạnh rằng các nguyên tắc lập quốc của Hoa Kỳ cho thấy những Nhà Lập quốc mong muốn nước Mỹ trở thành nơi chào đón người nước ngoài đến sinh sống, dù chỉ trong thời gian ngắn hay lâu dài.
Ông viết:
“Trong một quốc gia của những người nhập cư — một ‘nơi trú ẩn của nhân loại’, như Thomas Paine từng nói — phạm vi rộng của nguyên tắc jus soli mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng.”
Trích dẫn cuốn sách nhỏ “Common Sense” của Thomas Paine, Roberts cho biết: “Nước Cộng hòa non trẻ đã thu hút hàng chục nghìn người di cư từ châu Âu — người Scotland-Ireland, Pháp, Đức, xứ Wales và nhiều nơi khác. Có người chỉ định ở lại một thời gian ngắn, có người mong muốn định cư vĩnh viễn.”
Ông tiếp tục: “Dù ý định của họ là gì, họ vẫn có thể yên tâm rằng con cái sinh ra tại Mỹ sẽ là công dân Hoa Kỳ ngay từ khi chào đời.”
Ngược lại, các thẩm phán Alito và Thomas phản đối mạnh mẽ quan điểm này. Họ cho rằng quyền công dân không nên áp dụng đối với con của những người không thuộc thẩm quyền pháp lý của Hoa Kỳ vào thời điểm đứa trẻ được sinh ra.
Thẩm phán Thomas viết:
“Điều khoản về quyền công dân luôn được hiểu là không áp dụng đối với con của những người nước ngoài chỉ tạm thời có mặt tại Hoa Kỳ, vì theo định nghĩa họ không có nơi cư trú hợp pháp lâu dài tại đây.”
Ông nói thêm: “Trong nhiều thập kỷ sau khi Tu chính án được phê chuẩn, bất kể chính quyền hay đảng phái nào cầm quyền, Chính phủ Liên bang thường xuyên bác bỏ các yêu cầu công nhận quốc tịch của những trẻ sinh tại Hoa Kỳ nhưng không có nơi cư trú hợp pháp tại đây.”
Thẩm phán Alito cho rằng đa số thẩm phán đã phạm một “sai lầm nghiêm trọng” trong “một trong những quyết định quan trọng nhất trong lịch sử” của Tòa án Tối cao.
Trong ý kiến phản đối, ông viết: “Sau cuộc Nội chiến, Quốc hội cuối cùng đã thông qua một quy định trong Tu chính án thứ 14, công nhận một số người là công dân ngay từ khi sinh ra. Tuy nhiên, quy định này khác biệt đáng kể so với quy tắc của Anh.”
Ông tiếp tục: “Quy định này nêu rõ rằng một người sinh ra tại Hoa Kỳ không phải là công dân nếu lòng trung thành của người đó đối với Hoa Kỳ bị ảnh hưởng bởi các nghĩa vụ đối với một quốc gia khác.”
Tòa án Tối cao Mỹ giữ nguyên quyền công dân theo nơi sinh, bác bỏ đề xuất hạn chế của Trump
Trong một phán quyết với tỷ lệ ý kiến chia rẽ, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ hôm thứ Ba 30/6 đã khẳng định cách hiểu lâu nay về quyền công dân theo nơi sinh (birthright citizenship), bác bỏ sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Donald Trump quy định rằng con của những người đang ở Mỹ bất hợp pháp hoặc chỉ tạm thời sẽ không được công nhận là công dân Mỹ.
Với tỷ lệ 6 phiếu thuận, 3 phiếu chống, tòa đã bác bỏ sắc lệnh của ông Trump. Đa số gồm 5 thẩm phán, trong ý kiến do Chánh án John Roberts chấp bút, cho rằng cách hiểu đã được xác lập từ lâu về Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ (được thông qua sau Nội chiến) quy định rằng bất kỳ ai sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ đều là công dân Mỹ, ngoại trừ một số rất ít trường hợp ngoại lệ.
Ông Roberts viết: “Quyền công dân, khi đó cũng như bây giờ, là quyền được có các quyền khác — được tự do tham gia vào cộng đồng chính trị của chúng ta. Những người soạn thảo Tu chính án thứ 14 đã mở rộng lời hứa đó cho ‘mọi người sinh ra tự do trên mảnh đất này’. Hôm nay, chúng ta tiếp tục giữ lời hứa đó.”
Ông dẫn lại các cuộc tranh luận tại Quốc hội khi Tu chính án này được thông qua.
Thẩm phán Kavanaugh đồng ý với kết quả nhưng khác quan điểm
Thẩm phán Brett Kavanaugh không đồng tình với lập luận hiến pháp của đa số, nhưng cho rằng một đạo luật liên bang hiện hành đã quy định rộng rãi quyền công dân theo nơi sinh. Vì vậy, ông vẫn bỏ phiếu bác bỏ sắc lệnh của ông Trump.
Trong khi đó, ba thẩm phán Samuel Alito, Neil Gorsuch và Clarence Thomas cho rằng các hạn chế do ông Trump đề xuất là hợp hiến.
Trong bản ý kiến phản đối dài 91 trang, Thẩm phán Clarence Thomas viết:
“Hôm nay, Tòa án đã có bước đi đặc biệt khi tuyên bố sắc lệnh của Tổng thống loại trừ khỏi quyền công dân những đứa trẻ sinh ra từ khách nước ngoài tạm trú và người nhập cư bất hợp pháp là vi hiến ngay trên bề mặt.”
Ông cho rằng Tu chính án thứ 14 ban đầu nhằm bảo đảm quyền bình đẳng cho những người da đen được giải phóng sau chế độ nô lệ, nhưng sau này đã bị sử dụng cho những mục tiêu chính trị mà Quốc hội thời kỳ Tái thiết không hề ủng hộ.
Sắc lệnh chưa từng được áp dụng
Trước đó, nhiều tòa án cấp dưới đã chặn sắc lệnh của ông Trump, nên nó chưa từng có hiệu lực tại bất kỳ bang nào của Mỹ.
Ông Trump gọi phán quyết là: “Điều quá tệ đối với đất nước chúng ta.”
Ông cũng cho rằng Quốc hội có thể dễ dàng sửa đổi bằng luật. Tuy nhiên, vì phán quyết của Tòa dựa trên Hiến pháp, nên muốn thay đổi sẽ phải sửa đổi Hiến pháp chứ không chỉ ban hành luật mới.
Bối cảnh vụ kiện
Trong các phiên tranh luận hồi tháng 4, cả các thẩm phán bảo thủ lẫn cấp tiến đều đặt câu hỏi về tính hợp pháp của sắc lệnh. Phiên điều trần càng thu hút chú ý khi ông Trump trực tiếp đến dự phiên tòa – điều rất hiếm xảy ra đối với một tổng thống.
Đây là một trong những vụ kiện quan trọng kiểm tra giới hạn quyền hành pháp mà ông Trump khẳng định trong nhiệm kỳ thứ hai. Mặc dù Tòa án Tối cao có đa số thẩm phán bảo thủ và thường ủng hộ quyền lực tổng thống, nhưng trong một số trường hợp ngoại lệ, họ đã ra phán quyết bất lợi cho ông Trump.
Vụ việc được đưa lên Tòa Tối cao sau khi một tòa án liên bang tại bang New Hampshire tuyên bố các hạn chế về quyền công dân là trái pháp luật.
Chính sách nhập cư
Sắc lệnh về quyền công dân theo nơi sinh được ông Trump ký ngay trong ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai, là một phần trong chiến dịch siết chặt nhập cư của chính quyền.
Đây là chính sách nhập cư đầu tiên của ông Trump được Tòa án Tối cao đưa ra phán quyết cuối cùng. Trước đó, Tòa cũng từng bác bỏ các mức thuế quan toàn cầu mà ông áp đặt theo luật về tình trạng khẩn cấp.
Sau phán quyết về thuế quan hồi tháng 2, ông Trump đã chỉ trích gay gắt các thẩm phán bỏ phiếu chống ông, gọi họ là “thiếu lòng yêu nước”.
Ông cũng từng dự đoán sẽ thất bại trong vụ quyền công dân theo nơi sinh và đăng trên mạng xã hội Truth Social chỉ trích các “thẩm phán ngu ngốc” cũng như những phụ nữ mang thai giàu có từ Trung Quốc và các nước khác sang Mỹ sinh con để con họ có quốc tịch Mỹ.
Tu chính án thứ 14 quy định gì?
Sắc lệnh của ông Trump sẽ đảo ngược cách hiểu lâu nay rằng Tu chính án thứ 14 trao quyền công dân cho mọi người sinh ra trên lãnh thổ Mỹ, ngoại trừ:
Con của các nhà ngoại giao nước ngoài.
Người sinh ra trong thời gian lãnh thổ Mỹ bị quân đội nước ngoài chiếm đóng.
Điều khoản về quyền công dân của Tu chính án viết:
“Tất cả những người sinh ra hoặc nhập quốc tịch tại Hoa Kỳ và chịu quyền tài phán của Hoa Kỳ đều là công dân của Hoa Kỳ và của tiểu bang nơi họ cư trú.”
Mục đích ban đầu của điều khoản này là bảo đảm người da đen, bao gồm cả những người từng là nô lệ, được công nhận là công dân Mỹ.
Án lệ năm 1898
Nhiều tòa án cấp dưới đã viện dẫn phán quyết nổi tiếng năm 1898 trong vụ Wong Kim Ark, theo đó con của công dân Trung Quốc sinh tại Mỹ vẫn là công dân Hoa Kỳ.
Chánh án Roberts, cùng với Thẩm phán Amy Coney Barrett và ba thẩm phán theo khuynh hướng tự do, khẳng định rằng:
Ngôn ngữ của Tu chính án thứ 14,
Bối cảnh lịch sử,
Và án lệ năm 1898
đều cho thấy trẻ em sinh tại Mỹ, dù cha mẹ ở Mỹ bất hợp pháp hoặc chỉ tạm thời, vẫn là công dân Mỹ ngay từ khi sinh ra.
Tuy nhiên, chỉ có 5/9 thẩm phán đồng ý với lập luận dựa trên Hiến pháp.
Quan điểm của Kavanaugh
Ông Kavanaugh đồng ý với kết quả vì một đạo luật liên bang hiện hành đã trao quyền công dân cho các trẻ em này.
Tuy nhiên, ông cho rằng sắc lệnh của ông Trump không vi phạm Hiến pháp. Nếu quan điểm này trở thành đa số trong tương lai, Quốc hội có thể sửa luật để hạn chế quyền công dân theo nơi sinh.
Lập luận của chính quyền Trump
Chính quyền Trump lập luận rằng cách hiểu truyền thống là sai, cho rằng con của những người không phải công dân Mỹ không thuộc đối tượng “chịu quyền tài phán của Hoa Kỳ”, nên không có quyền được cấp quốc tịch.
Theo nghiên cứu của Migration Policy Institute và Population Research Institute thuộc Đại học Bang Pennsylvania, hơn 250.000 trẻ em sinh ra tại Mỹ mỗi năm sẽ bị ảnh hưởng nếu sắc lệnh này có hiệu lực.
Mặc dù ông Trump chủ yếu tập trung vào người nhập cư bất hợp pháp trong các phát biểu của mình, các hạn chế này cũng sẽ áp dụng đối với những người đang cư trú hợp pháp tại Mỹ, bao gồm:
Du học sinh,
Người lao động có thị thực tạm thời,
Người đang xin thẻ xanh (quy chế thường trú nhân).
Trump nói việc thua kiện tại Tòa án Tối cao về quyền công dân theo nơi sinh là “đáng tiếc”, kêu gọi Quốc hội hành động
Tòa án Tối cao phán quyết rằng các hạn chế của Trump đối với quyền công dân theo nơi sinh là vi hiến.
Tổng thống Donald Trump hôm thứ Ba cho biết ông sẽ tìm cách sử dụng Quốc hội để chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh sau khi Tòa án Tối cao ra phán quyết bác bỏ sắc lệnh của ông nhằm hạn chế chính sách này.
Trên mạng xã hội Truth Social, Trump viết: “Tòa án Tối cao đã giữ nguyên quyền công dân theo nơi sinh, điều đó thật đáng tiếc đối với đất nước chúng ta. Tuy nhiên, chúng ta hoàn toàn có thể khắc phục điều này thông qua việc Quốc hội ban hành luật, với sự ủng hộ của Tổng thống, như đã được xác định trong quá trình này.”
Ông nói thêm: “Không cần đến một quy trình sửa đổi Hiến pháp dài dòng và phức tạp!”
Trump kêu gọi các Dân biểu bắt đầu quá trình chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh “ngay hôm nay”, cho rằng chính sách này “tốn kém và không công bằng đối với đất nước”.
Ông khẳng định: “Họ sẽ nhận được sự ủng hộ hoàn toàn và tuyệt đối của tôi!”
Trước đó cùng ngày, Tòa án Tối cao đã ra phán quyết rằng Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Hoa Kỳ bảo đảm quyền công dân tự động cho gần như tất cả trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Mỹ, kể cả những trẻ có cha mẹ đang ở Mỹ bất hợp pháp.
Trong một bài đăng khác trên Truth Social, Trump dường như mỉa mai khi chúc mừng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình:
“Xin chúc mừng Chủ tịch Tập Cận Bình và đất nước vĩ đại Trung Quốc vì chiến thắng lớn về quyền công dân theo nơi sinh!”
Chánh án John Roberts, cùng với Thẩm phán bảo thủ Amy Coney Barrett và cả ba thẩm phán theo khuynh hướng tự do, đã bỏ phiếu chặn sắc lệnh hành pháp của Trump ban hành vào tháng 1/2025. Sắc lệnh này quy định rằng ít nhất một trong hai cha mẹ phải là công dân Mỹ hoặc có tư cách thường trú hợp pháp thì con sinh ra mới được tự động có quốc tịch Mỹ.
Thẩm phán Brett Kavanaugh cũng bỏ phiếu chặn các hạn chế mới, nhưng cho biết ông không đồng tình với lập luận của đa số.
Chánh án Roberts viết: “Vấn đề là có rất ít bằng chứng để ủng hộ cách diễn giải mang tính xét lại lịch sử một cách quá mức này.”
Ba thẩm phán bảo thủ còn lại là Clarence Thomas, Samuel Alito và Neil Gorsuch đứng về phía Tổng thống Trump.
Các đồng minh của Trump nhanh chóng chỉ trích phán quyết của Tòa án Tối cao. Tuy nhiên, trong khi Trump cho rằng không cần sửa đổi Hiến pháp, nhiều đồng minh và các thành viên Đảng Cộng hòa lại nhận định điều đó là cần thiết.
Kevin Roberts, Chủ tịch Quỹ Heritage, gọi phán quyết này là: “Một sự phản bội nghiêm trọng đối với nền cộng hòa.”
Ông viết trên mạng xã hội X:
“Các thẩm phán thuộc phe đa số đã tiếp tay cho cuộc tấn công toàn diện vào chủ quyền quốc gia và làm giảm giá trị thiêng liêng của quyền công dân Mỹ. Quyền công dân theo nơi sinh phổ quát đã xóa nhòa ý nghĩa đặc biệt của quyền công dân Mỹ — một cách diễn giải chưa bao giờ là ý định hay mục đích của Tu chính án thứ 14.”
Ông nói thêm: “Đã đến lúc cần một tu chính án hiến pháp để sửa chữa sự bất công nghiêm trọng này.”
Thượng Nghị sĩ Mike Lee (Đảng Cộng hòa, bang Utah) viết trên X: “Chúng ta sẽ cần một tu chính án hiến pháp.”
Thống đốc bang Florida Ron DeSantis (Đảng Cộng hòa) cho rằng chỉ có sửa đổi Hiến pháp hoặc một phán quyết khác của Tòa án trong tương lai mới có thể đảo ngược quyết định này, đồng thời gọi đây là: “Một thất bại lớn.”
Ông viết: “Đây không phải là quyết định dựa trên thủ tục (tức là Tổng thống không thể làm điều này bằng sắc lệnh hành pháp nhưng Quốc hội có thể ban hành luật), mà là một quyết định về nội dung, khẳng định rằng Tu chính án thứ 14 yêu cầu phải cấp quyền công dân cho những người sinh ra tại Mỹ, bao gồm cả con của những người đến Mỹ theo diện ‘du lịch sinh con’ hoặc đang cư trú bất hợp pháp.”
Trong khi đó, các thành viên Đảng Dân chủ hoan nghênh phán quyết của Tòa án Tối cao.
Thượng Nghị sĩ Adam Schiff (Đảng Dân chủ, bang California) viết trên X: “Quyền công dân theo nơi sinh chưa bao giờ là vấn đề cần tranh cãi. Hiến pháp quy định rõ rằng bất kỳ ai sinh ra tại Hoa Kỳ đều là công dân Mỹ.”
Ông nói thêm: “Việc bãi bỏ quyền này là điều mà ngay cả Tòa án Tối cao mang tính đảng phái này cũng không thể chấp nhận.”
Schiff tiếp tục: “Phán quyết hôm nay là một thất bại nữa đối với chương trình nghị sự cực đoan của chính quyền Trump và những nỗ lực nhằm viết lại Hiến pháp để trao thêm quyền lực cho chính quyền đối với đời sống người dân Mỹ.”
Dân biểu Jasmine Crockett (Đảng Dân chủ, bang Texas) cũng chỉ trích Trump trên mạng xã hội: “Tổng thống đã tuyên thệ bảo vệ Hiến pháp — chứ không phải viết lại Hiến pháp mỗi khi nó không còn phục vụ lợi ích của ông ấy.”
Bà kết luận: “Xin thông báo, Donald: Chúng ta đang sống trong một nền dân chủ, chứ không phải một chế độ độc tài.”
Một số nhân vật Đảng Cộng hòa bất đồng với ông Trump về phán quyết quyền công dân theo nơi sinh, cho rằng cần sửa đổi Hiến pháp
Một số chính trị gia nổi bật của Đảng Cộng hòa có nền tảng pháp lý đã bày tỏ quan điểm khác với Tổng thống Donald Trump về phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ liên quan đến quyền công dân theo nơi sinh (birthright citizenship). Họ cho rằng muốn thay đổi quy định này thì phải thông qua một tu chính án Hiến pháp, chứ Quốc hội không thể chỉ ban hành luật thông thường.
Tòa án Tối cao đã ra phán quyết với tỷ lệ 6-3, khẳng định rằng Tu chính án thứ 14 tự động bảo đảm quyền công dân cho gần như tất cả trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Mỹ, bao gồm cả những trẻ có cha mẹ đang cư trú bất hợp pháp tại nước này.
Sau khi chấp nhận phán quyết của tòa, ông Trump tuyên bố sẽ tìm cách giải quyết vấn đề quyền công dân theo nơi sinh thông qua Quốc hội.
“Không cần một Tu chính án Hiến pháp dài dòng và rườm rà!” ông Trump viết trên Truth Social. “Quốc hội nên bắt đầu NGAY HÔM NAY để chấm dứt chính sách cấp quyền công dân theo nơi sinh vốn rất tốn kém và không công bằng đối với đất nước chúng ta. Họ sẽ nhận được sự ủng hộ hoàn toàn và tuyệt đối của tôi!”
Tuy nhiên, Thống đốc bang Florida Ron DeSantis (Đảng Cộng hòa), người tốt nghiệp Trường Luật Harvard, cho rằng trong bài đăng trên mạng xã hội rằng đây không chỉ là một quyết định về thủ tục mà là: “Một quyết định mang tính thực chất, khẳng định rằng Tu chính án thứ 14 yêu cầu phải cấp quyền công dân cho những người sinh ra tại Mỹ, bao gồm cả con của khách du lịch sinh con và những người đang cư trú bất hợp pháp.”
Ông nói thêm:”Sẽ cần một tu chính án Hiến pháp hoặc một phán quyết trong tương lai của Tòa án để đảo ngược điều này. Dù nhìn theo cách nào thì đây cũng là một thất bại lớn.”
Thượng Nghị sĩ Mike Lee (Đảng Cộng hòa, bang Utah), người từng là thư ký pháp lý cho Thẩm phán Samuel Alito (một trong các thẩm phán phản đối phán quyết), cũng kết luận rằng Quốc hội sẽ phải có hành động.
“Chúng ta sẽ cần một tu chính án Hiến pháp.”
Thượng Nghị sĩ Eric Schmitt của bang Missouri, từng là công tố viên trưởng của bang, đã đăng một bài viết dài trên mạng xã hội X, chỉ trích phán quyết của Tòa án Tối cao là: “Sai lầm, nguy hiểm và gây hậu quả thảm khốc đối với chủ quyền của nước Mỹ và người dân Mỹ.”
Ông kêu gọi Quốc hội hành động để: “Làm những gì Hiến pháp yêu cầu trong những thời điểm đất nước đối mặt với khủng hoảng.”
Schmitt viết: “Sau một phán quyết sai lầm của Tòa án Tối cao như thế này, Quốc hội có trách nhiệm xem xét văn bản Hiến pháp, bối cảnh lịch sử và những hệ quả chính sách.”
Ông giải thích rằng khi Tòa án diễn giải sai một đạo luật, Quốc hội có thể sửa luật. Nhưng khi Tòa án coi cách diễn giải đó là một yêu cầu mang tính hiến định, thì: “Biện pháp khắc phục phải tương xứng với mức độ của vấn đề.”
Theo ông, Quốc hội có thể thực hiện quy trình sửa đổi Hiến pháp vốn được thiết kế rất khó khăn, trong đó cần:
Ít nhất 2/3 số thành viên ở cả Hạ viện và Thượng viện thông qua đề xuất.
Sau đó được 3/4 số bang phê chuẩn.
Ông nhấn mạnh: “Luật thông thường không thể khắc phục thiệt hại này. Một tu chính án Hiến pháp hiện là điều cần thiết. Vì vậy, tôi sẽ sớm công bố một đề xuất sửa đổi Hiến pháp nhằm khôi phục mối liên kết thiêng liêng giữa công dân Mỹ và chính phủ của họ.”
Ông cũng cảnh báo rằng quyền công dân theo nơi sinh chưa bao giờ được thiết kế như một “hiệp ước tự sát” và nếu không được xử lý thì:
“Phán quyết này của Tòa án Tối cao sẽ hủy hoại nền cộng hòa.”
Trong số sáu thẩm phán bảo thủ của Tòa án, Chánh án John Roberts và Thẩm phán Amy Coney Barrett đứng cùng ba thẩm phán theo khuynh hướng tự do để tạo thành đa số. Thẩm phán Brett Kavanaugh không đồng tình với lập luận của đa số nhưng vẫn bỏ phiếu ngăn chặn sắc lệnh của ông Trump dựa trên một đạo luật do Quốc hội ban hành năm 1940, vốn đã đưa cách hiểu truyền thống về quyền công dân theo nơi sinh vào luật liên bang.
Ba thẩm phán phản đối gồm Samuel Alito, Clarence Thomas và Neil Gorsuch (được ông Trump bổ nhiệm). Thẩm phán Alito cho rằng Tòa án đã đưa ra: “Một trong những quyết định quan trọng nhất trong lịch sử của Tòa án.”
Ngay trong ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đã ký sắc lệnh hành pháp quy định rằng trẻ em sinh trên lãnh thổ Mỹ chỉ được hưởng quyền công dân theo nơi sinh nếu ít nhất một trong hai cha mẹ là công dân Mỹ hoặc có tư cách thường trú hợp pháp.
Tuy nhiên, nhiều bang do Đảng Dân chủ lãnh đạo đã khởi kiện nhằm ngăn chặn sắc lệnh này, khiến nó chưa thể có hiệu lực.
Chủ tịch Heritage: Phán quyết của Tòa án Tối cao về quyền công dân theo nơi sinh là “một sự phản bội to lớn”
Ông Kevin Roberts, Chủ tịch của tổ chức bảo thủ Heritage Foundation, đã gọi phán quyết của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ hôm thứ Ba về việc duy trì quyền công dân theo nơi sinh là “một sự phản bội to lớn đối với người dân.”
Trong bài đăng trên nền tảng X, Roberts viết: “Các thẩm phán thuộc phe đa số đã tiếp tay cho cuộc tấn công toàn diện vào chủ quyền của chúng ta và làm giảm giá trị thiêng liêng của quyền công dân Mỹ.”
Ông tiếp tục: “Việc áp dụng quyền công dân theo nơi sinh một cách phổ quát đã xóa nhòa ý nghĩa đặc biệt của quyền công dân Mỹ theo nơi sinh — một cách diễn giải chưa bao giờ là ý nghĩa hay mục đích ban đầu của Tu chính án thứ 14. Đã đến lúc cần có một sửa đổi Hiến pháp để khắc phục sự bất công nghiêm trọng này.”
Phản ứng trước phán quyết hôm thứ Ba 30/6, Tổng thống Trump gọi đây là điều “đáng tiếc”, nhưng cho rằng Quốc hội có thể “dễ dàng” thông qua luật để giải quyết vấn đề này.
Sau phán quyết, nhiều Dân biểu thuộc Đảng Cộng hòa đã bày tỏ ủng hộ việc thay đổi luật liên quan đến quyền công dân theo nơi sinh.
Trong một bài đăng trên Truth Social, ông Trump viết:
“Không cần một sửa đổi Hiến pháp dài dòng và phức tạp! Quốc hội nên bắt đầu NGAY HÔM NAY để chấm dứt chế độ cấp quyền công dân theo nơi sinh vốn tốn kém và bất công đối với đất nước chúng ta.”
Thẩm phán Alito cảnh báo trong ý kiến phản đối rằng phán quyết này có thể dẫn đến “những hậu quả ghê gớm”, bao gồm việc khuyến khích “du lịch sinh con” và gây ra các hệ lụy về an ninh quốc gia.
“Nếu Tu chính án thứ 14 yêu cầu những kết quả này, đất nước sẽ phải chấp nhận chúng hoặc sửa đổi Hiến pháp,” ông viết. “Nhưng Tu chính án thứ 14 không bao gồm quy tắc mà Tòa án hiện nay áp đặt lên đất nước.”
“Theo quan điểm của tôi, Tòa án đã mắc một sai lầm sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến tương lai của đất nước,” ông tiếp tục.
Alito cáo buộc ý kiến đa số dựa vào “tiền lệ đã làm sai lệch văn bản” của điều khoản quốc tịch trong Tu chính án thứ 14 và cho rằng lập luận của họ “không đứng vững về mặt chủ nghĩa văn bản.”
Vị thẩm phán bảo thủ đặc biệt nhấn mạnh cụm từ trong Tu chính án thứ 14 “chịu sự quản lý tài phán của Hoa Kỳ”, lập luận rằng đa số thẩm phán đã không xem xét đầy đủ vấn đề song tịch.
“Rất nhiều người sinh ra ở đây từ cha mẹ là người nhập cư bất hợp pháp không đáp ứng tiêu chuẩn này vì ngay từ khi sinh ra họ đã tự động trở thành công dân của quốc gia gốc của cha mẹ họ và do đó có nghĩa vụ với quốc gia đó,” Alito viết. “Điều này có nghĩa là họ ‘chịu sự quản lý của một cường quốc nước ngoài’ và do đó không ‘chịu sự tài phán của Hoa Kỳ’ theo nghĩa của Tu chính án thứ 14.”
Alito cũng nhắc đến “du lịch sinh con” trong ý kiến phản đối, thuật ngữ chỉ việc phụ nữ mang thai từ nước ngoài đến Mỹ để con họ được mang quốc tịch Mỹ khi sinh ra. Các nhà lập pháp Cộng hòa, bao gồm Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson (R-La.), đã sử dụng lập luận này để thúc đẩy việc siết chặt quyền công dân theo nơi sinh.
“Việc phân tích cẩn thận văn bản của Tu chính án thứ 14 và quá trình dẫn đến việc thông qua nó cho thấy nó không hạ thấp khái niệm quốc tịch Hoa Kỳ theo cách này,” Alito viết. “Thay vào đó, Tu chính án thứ 14 chỉ trao quốc tịch cho những trẻ em mà ngay từ khi sinh ra, chỉ trung thành với duy nhất quốc gia này.”
Chánh án John Roberts viết ý kiến đa số, cùng với thẩm phán bảo thủ Amy Coney Barrett — người được Trump bổ nhiệm — và ba thẩm phán tự do của tòa.
Các thẩm phán Clarence Thomas, Neil Gorsuch và Alito phản đối. Thẩm phán Brett Kavanaugh không đồng ý với phán quyết của tòa, nhưng ông bỏ phiếu chặn sắc lệnh hành pháp của chính quyền theo luật liên bang.
Ông Putin thừa nhận không đạt được thỏa thuận với ông Trump để chấm dứt chiến tranh Ukraine.
Tổng thống Nga Vladimir Putin đã thừa nhận rằng không có thỏa thuận nào được đạt được với Tổng thống Donald Trump để chấm dứt cuộc chiến kéo dài hơn bốn năm của Moscow tại Ukraine, sau khi các quan chức Điện Kremlin trước đó khẳng định rằng một thỏa thuận như vậy đã được hai nhà lãnh đạo thống nhất tại hội nghị thượng đỉnh ở Alaska vào tháng 8 năm ngoái.
“Thực tế là không có thỏa thuận nào được đạt được ở Anchorage,” ông Putin nói với một phóng viên truyền hình nhà nước vào Chủ nhật 28/6.
“Không ai ký bất cứ điều gì, nhưng chúng tôi đã thảo luận về một số khả năng để chấm dứt xung đột ở Ukraine, và những thỏa hiệp được bàn đến chính là các đề xuất mà phía Mỹ đưa ra cho chúng tôi,” nhà lãnh đạo Nga nói thêm.
Lời thừa nhận này xuất hiện sau khi Nga trong nhiều tháng khẳng định rằng cuộc gặp ở Alaska là một bước ngoặt ngoại giao trong cuộc chiến ở Ukraine, với một lộ trình chấm dứt chiến sự được vạch ra tại hội nghị nhưng bị đình trệ trong quá trình thực hiện do sự phản đối của Ukraine.
Khi đó, ông Putin tuyên bố rằng cái gọi là thỏa thuận này sẽ “mở đường cho hòa bình ở Ukraine.” Tuy nhiên, ông Trump nói với các phóng viên rằng cuộc gặp là “rất hiệu quả,” nhưng “sẽ không có thỏa thuận cho đến khi có thỏa thuận.”
Gần đây hơn, các quan chức cấp cao của Điện Kremlin đã cáo buộc chính quyền Trump không thực hiện đúng thỏa thuận được cho là đã đạt được, với Bộ trưởng Ngoại giao Sergei Lavrov tuần trước cho rằng hội nghị thượng đỉnh là một “chiêu trò của Mỹ nhằm kéo dài thời gian để tái vũ trang cho chính quyền Kyiv.”
Ông Lavrov cũng tuyên bố rằng ông Putin đã chấp nhận một đề xuất của Mỹ.
Tuy nhiên, Ngoại trưởng Marco Rubio phản bác, nói với báo giới rằng: “Nếu có thỏa thuận, chúng ta đã có thể kết thúc chiến tranh.”
Ông cũng chỉ ra các yêu sách lớn của Moscow là rào cản, lưu ý rằng “Nga muốn toàn bộ Donetsk được chuyển giao cho họ, cùng một số điều kiện khác.”
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron trước đó trong tháng cũng nói rằng ông Trump đã thừa nhận trong các cuộc họp G7 rằng Nga không muốn hòa bình ở Ukraine.
Ông Putin đang chịu áp lực khi Ukraine dường như đang giành lại đà trên chiến trường trong cuộc chiến khốc liệt với Nga, giành lại lãnh thổ lần đầu tiên sau nhiều năm. Cục diện đã thay đổi phần lớn nhờ việc Ukraine áp đảo trong chiến tranh drone, khiến lực lượng Nga bị vượt mặt.
Ukraine cũng đã tăng cường các cuộc tấn công bằng drone sâu vào lãnh thổ Nga, và vào thứ Ba tuyên bố đã đánh trúng một trong những trung tâm liên lạc vệ tinh lớn nhất của Moscow.
Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Nga dường như sẵn sàng tiếp tục chiến đấu, nói vào Chủ nhật rằng Nga chỉ kỳ vọng các cuộc đàm phán hòa bình do Mỹ dẫn dắt sẽ được nối lại sau khi “giai đoạn nóng” của cuộc chiến Iran được giải quyết.
Ông cũng tiết lộ rằng Ukraine đã đưa ra “đề xuất mới” nhằm chấm dứt giao tranh tại các vùng Kherson, Zaporizhzhia, Donetsk và Luhansk, nhưng ông cho rằng đề xuất này chỉ là một cách đánh lạc hướng để Kyiv có thời gian bổ sung lực lượng.
Hạ viện bác bỏ nghị quyết về quyền chiến tranh liên quan đến Lebanon
Hạ viện Mỹ hôm thứ Ba 30/6 đã bác bỏ một nghị quyết về quyền chiến tranh do đảng Dân chủ hậu thuẫn, trong đó yêu cầu Tổng thống Trump rút quân Mỹ khỏi các hoạt động thù địch ở Lebanon.
Hạ viện đã bỏ phiếu 189–235 để phản đối nghị quyết này. Có 2 Dân biểu Cộng hòa ủng hộ nghị quyết, trong khi 22 Dân biểu Dân chủ bỏ phiếu chống lại.
Nghị quyết do Dân biểu Rashida Tlaib (D-Mich.) đề xuất. Nội dung nghị quyết nêu rằng “không điều gì trong nghị quyết đồng thời này có thể được hiểu là ngăn cản hoặc hạn chế hợp tác an ninh với Lực lượng Vũ trang Lebanon hoặc việc bảo vệ các cơ sở ngoại giao.”
Chính quyền Trump, Israel và Lebanon tuần trước đã đạt được một khuôn khổ nhằm loại bỏ ảnh hưởng của Iran tại Lebanon thông qua việc hỗ trợ nhóm vũ trang Hezbollah, đồng thời mở đường cho việc Israel rút quân khỏi khu vực phía nam mà nước này đang kiểm soát.
“Đối với Lebanon, khuôn khổ này mang lại một con đường thực sự thoát khỏi cuộc khủng hoảng kéo dài. Đối với Israel, nó tạo ra một lộ trình có thể kiểm chứng để loại bỏ mối đe dọa thường trực ở biên giới phía bắc,” tuyên bố chung của ba bên cho biết.
Trước đó, Hạ viện cũng đã bác bỏ một nghị quyết tương tự về Lebanon do Tlaib đưa ra vào đầu tháng 6. Lần bỏ phiếu đó còn chênh lệch lớn hơn, khi 117 Dân biểu Dân chủ bỏ phiếu chống.
Lãnh đạo phe thiểu số Hạ viện Hakeem Jeffries (D-Calif.) từng nói rằng “hiện không có binh sĩ Mỹ tham gia chiến đấu hoặc hoạt động thù địch ở Lebanon”, và phương án lập pháp phù hợp nhất là nghị quyết quyền chiến tranh mà họ đã bỏ phiếu lần này.
Ông cũng bỏ phiếu ủng hộ nghị quyết vào thứ Ba.
Oman trở thành tâm điểm dàn xếp chiến tranh Mỹ-Israel chống Iran.
Cuộc chiến giữa Mỹ – Israel với Iran và các nỗ lực tìm kiếm một giải pháp ngoại giao đã thúc đẩy vị thế khu vực của một quốc gia Ả Rập vốn nổi tiếng với lập trường trung lập và các hoạt động ngoại giao “kín” thông qua kênh trung gian.
Oman, quốc gia từ lâu đã cố gắng tránh bị lôi kéo vào các xung đột khu vực, hiện đang trở thành tâm điểm khi tìm cách đóng vai trò then chốt trong việc định hình tương lai hậu chiến của Eo biển Hormuz và cấu trúc an ninh tương lai của vùng Vịnh Ba Tư.
Oman và Iran hiện đang tiến hành các cuộc thảo luận trực tiếp về Eo biển Hormuz. Các báo cáo trái chiều xuất hiện về việc liệu việc đi qua một trong những điểm nghẽn thương mại dầu khí quan trọng nhất thế giới có bị áp dụng một dạng phí hay không, như Iran đã gợi ý và Mỹ phản đối.
Các cuộc đàm phán diễn ra trong bối cảnh Oman—đôi khi được gọi là “Thụy Sĩ của Trung Đông”—đang trải qua sự chuyển đổi lịch sử trong chính sách đối ngoại.
“Một cách dần dần, Oman có khả năng chuyển từ vai trò trung gian truyền thống sang vai trò một bên tạo điều kiện trong khu vực—kết hợp giữa hòa giải ngoại giao, đóng góp vào các thỏa thuận an ninh hàng hải và xây dựng các cơ chế khu vực để quản lý khủng hoảng và xây dựng lòng tin—mà không từ bỏ tính độc lập trong ra quyết định hay nguyên tắc không liên kết,” Abdullah Baabood, một học giả Oman thuộc ban giám đốc Diễn đàn Vùng Vịnh, nói với Newsweek.
“Diễn biến này có thể nâng cao vị thế khu vực và quốc tế của Oman, miễn là nó vẫn dựa trên sự cân bằng, trung lập và uy tín mà quốc gia này đã xây dựng trong nhiều thập kỷ.”
Vì sao Oman quan trọng
Oman, một trong ba quốc gia theo chế độ vương quyền Sultan trên thế giới (cùng với Brunei và Malaysia), hiện do Sultan Haitham bin Tariq lãnh đạo từ năm 2020 sau khi người anh họ của ông là Sultan Qaboos bin Said qua đời. Oman là một trong sáu nước thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), cùng với Bahrain, Kuwait, Qatar, Saudi Arabia và UAE.
Oman có vị trí địa lý đặc biệt khi nằm ngay cạnh Eo biển Hormuz thông qua bán đảo Musandam đối diện bờ biển phía nam Iran. Quan hệ giữa Oman và Iran cũng được xem là ấm áp hơn đáng kể so với nhiều nước GCC khác, bắt nguồn từ lịch sử trước Cách mạng Iran năm 1979 khi Iran từng hỗ trợ Oman trong cuộc nổi dậy Dhofar những năm 1960–70.
Sự thiện chí này vẫn tồn tại sau Cách mạng Hồi giáo 1979. Tuy nhiên, chỉ một năm sau, Oman đã tăng cường quan hệ với Washington, trở thành quốc gia Vùng Vịnh đầu tiên cho phép quân đội Mỹ tiếp cận, và hợp tác an ninh ngày càng phát triển.
Oman vì vậy muốn tránh xung đột trực tiếp Mỹ–Iran và từng đóng vai trò trung gian quan trọng để ngăn chiến tranh trong năm nay. Khi Mỹ và Israel khởi động xung đột vào ngày 28/2 giữa lúc đàm phán, các nỗ lực trung gian của Oman không đủ để ngăn Iran tấn công các nước GCC khác nhằm gây sức ép lên những quốc gia có căn cứ Mỹ.
Dù vậy, các kênh liên lạc vẫn còn và sẽ đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn tiếp theo tại Vùng Vịnh.
Theo Baabood, sự thay đổi này không trái với lập trường cốt lõi của Oman, vốn “không phải là trung lập thụ động mà là trung lập chủ động dựa trên đối thoại ngoại giao và ngăn chặn leo thang xung đột.”
Tuy nhiên, tình hình mới đặt ra nhiều thách thức. Ông cho rằng các sự kiện gần đây cho thấy “bất kỳ xung đột quân sự nào giữa các cường quốc hoặc khu vực đều có thể nhanh chóng lan sang các quốc gia vùng Vịnh, ngay cả khi họ không trực tiếp tham chiến.”
Chúng cũng “cho thấy giới hạn của các đảm bảo an ninh từ bên ngoài và chứng minh rằng an ninh Vùng Vịnh không thể chỉ dựa vào vũ khí, căn cứ quân sự nước ngoài hay răn đe quân sự, mà cần các cơ chế an ninh khu vực bao gồm tất cả các quốc gia ven biển.”
Thách thức của Oman
Vai trò ngày càng chủ động hơn cũng tiềm ẩn rủi ro.
“Thách thức là đảm bảo rằng vai trò này không bị hiểu lầm là đứng về một bên,” Baabood nói. “Do đó, Oman sẽ cố gắng duy trì vai trò dựa trên tính hợp pháp quốc tế, tự do hàng hải và phối hợp với các nước GCC, đồng thời giữ kênh đối thoại với tất cả các bên.”
Tình trạng Eo biển Hormuz
Một vấn đề nhạy cảm nhất là việc xây dựng giải pháp cho Eo biển Hormuz.
Khủng hoảng bùng phát khi Iran thực hiện các lời đe dọa lâu nay về việc kiểm soát luồng hàng hải để đáp trả các cuộc tấn công Mỹ–Israel khiến lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei và nhiều quan chức cấp cao thiệt mạng, cùng với thiệt hại lớn về hạ tầng quân sự và dân sự.
Đến tháng 3, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) tuyên bố kiểm soát hoàn toàn Eo biển Hormuz, chỉ cho phép một số quốc gia nhất định đi qua. Sau đó cơ chế này biến thành hệ thống thu phí, khiến Mỹ áp đặt phong tỏa Vùng Vịnh vào tháng 4, trước khi đạt thỏa thuận ngừng bắn.
Sau đó lệnh phong tỏa của Mỹ được dỡ bỏ vào ngày 17/6 nhờ một biên bản ghi nhớ với Iran. Theo đó, Iran đồng ý cho tàu thuyền đi qua Hormuz không bị cản trở trong 60 ngày, đồng thời đàm phán với Oman về tương lai quản lý tuyến hàng hải này.
Các cuộc đàm phán chính thức đã bắt đầu tại Muscat vào thứ Hai 29/6. Iran nói ưu tiên đạt thỏa thuận với Oman, nhưng sẽ tự triển khai nếu không đạt đồng thuận.
Một số báo cáo cho rằng Oman đang chuẩn bị đề xuất mô hình phí cho tàu qua eo biển, tương tự các tuyến như Malacca và Singapore, nơi các quốc gia ven tuyến đóng góp vào quỹ duy trì hoạt động.
Tuy nhiên, nhiều câu hỏi vẫn chưa được giải đáp về mức phí, tính tự nguyện và cơ chế thu.
Giữa Washington và Tehran
Nhận thức của Mỹ cũng có thể đóng vai trò quan trọng, đặc biệt khi chính quyền Tổng thống Donald Trump nhìn nhận sự trung lập của Oman với sự hoài nghi.
“Do các quan chức Mỹ cho rằng Oman quá trung lập trước các hành động khu vực của Iran, có thể sẽ khó khôi phục vai trò ngoại giao bên thứ ba then chốt của Oman giữa Mỹ và Iran,” ông Parker nói với Newsweek. “Nhưng điều đó không phải là không thể.”
“Một cách để làm điều đó là Oman tái ưu tiên vai trò hỗ trợ thầm lặng vốn có từ lâu của mình khi có cơ hội,” Parker nói. “Trong ngắn hạn, do vị trí địa lý then chốt liên quan đến xung đột hiện tại, và chủ quyền chính trị đối với bán đảo Musandam, Oman có khả năng sẽ dựa vào truyền thống độc lập hàng chục năm của mình để vượt qua các làn sóng của xung đột hiện nay, trong khi hoạt động đối thoại và ngoại giao vẫn tiếp diễn.”
Ông Joseph A. Kéchichian, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu và Nghiên cứu Hồi giáo King Faisal ở Ả Rập Saudi, cho rằng Muscat đang ở vị thế thuận lợi để tận dụng lịch sử và danh tiếng của mình nhằm vượt qua các bế tắc ngoại giao.
“Oman là một quốc gia cổ đại với lịch sử sâu xa, và dù quá khứ từng ghi nhận các xung đột nghiêm trọng trong nội bộ và khu vực, những lựa chọn hiện đại của họ đã xây dựng trên di sản cùng tồn tại hòa bình,” ông Kéchichian nói với Newsweek. “Là một nhà trung gian tự nhiên, hầu như mọi bên đối địch đều hưởng lợi từ tầm nhìn của Muscat, từ Iran đến các đối tác GCC, và từ các phe phái Yemen đến các cường quốc toàn cầu đang tìm kiếm những giải pháp giữ thể diện.”
“Người ta cho rằng hồ sơ không tì vết này sẽ không bị bỏ qua, khi Oman có khả năng tiếp tục xu hướng ôn hòa của mình, đóng vai trò như một hình mẫu trưởng thành có thể kiềm chế những kẻ hiếu chiến.”
Điều đó cũng mở rộng sang Mỹ, đối tác mà Oman sẽ “vẫn là một trong những đối tác đáng tin cậy và trung thực nhất mà Washington có thể có, và sẽ chia sẻ mọi băn khoăn liên quan đến Iran—trong các cuộc trao đổi riêng,” ông lập luận.
“Do đó, các nhà lãnh đạo Oman rất có thể sẽ tiếp tục đối thoại với Iran, tìm ra giải pháp khả thi để mở lại các tuyến giao thông qua eo biển, đồng thời duy trì tính trung lập của đất nước, ngay cả khi họ tìm cách thúc đẩy quan hệ chặt chẽ hơn giữa Vương quốc Oman và mọi bên khác,” ông Kéchichian nói.
Iran nói không đàm phán với Mỹ cho đến khi các điều kiện trong MOU được thực hiện
Sự bất ổn mới đã xuất hiện về tương lai tiến trình hòa bình Mỹ–Iran sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ có các cuộc đàm phán cấp cao với Tehran tại Doha, nhưng Iran lại phủ nhận cho rằng không có lịch đàm phán chính thức nào được sắp xếp.
Trong khi cả hai bên đều khẳng định vẫn cam kết thực hiện thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, căng thẳng mới tại eo biển Hormuz cùng các hoạt động quân sự của Israel ở Gaza và Lebanon đang thử thách tính bền vững của đột phá ngoại giao này.
Với thị trường năng lượng toàn cầu theo dõi sát sao, những ngày tới có thể mang tính quyết định cho tương lai thỏa thuận Mỹ–Iran.
Diễn biến mới nhất trong chiến tranh Mỹ-Iran.
Theo dõi diễn biến thời gian thực khi Mỹ và Iran cố gắng duy trì lệnh ngừng bắn mong manh thông qua các nỗ lực ngoại giao mới, trong khi căng thẳng quân sự vẫn tiếp diễn tại Trung Đông.
Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng quan chức Mỹ và Iran sẽ gặp nhau tại Doha sau khi Tehran được cho là đã yêu cầu đàm phán mới. Cuộc họp nhằm thúc đẩy việc thực thi biên bản ghi nhớ (MOU) và ngăn xung đột quay trở lại.
Nhưng Iran nhanh chóng bác bỏ tuyên bố của Trump. Nhà đàm phán cấp cao Kazem Gharibabadi nói rằng chưa có cuộc đàm phán kỹ thuật chính thức nào được lên lịch. Tehran cho biết chỉ đang tiếp tục tham vấn với Qatar và các báo cáo về đàm phán mới “chưa được xác nhận”.
Mỹ xác nhận phái đoàn cấp cao
Tòa Bạch Ốc sau đó nói rằng đặc phái viên Steve Witkoff và cố vấn Jared Kushner là con rễ của Trump sẽ đến Doha để tham gia các cuộc thảo luận cấp cao. Các cuộc họp kỹ thuật sẽ diễn ra song song với các cuộc trao đổi ngoại giao rộng hơn.
Tài sản Iran bị phong tỏa
Bộ Ngoại giao Iran cho biết sẽ cử đoàn chuyên gia đến Doha để thảo luận việc giải phóng tài sản bị phong tỏa, bao gồm khoảng 6 tỷ USD tại Qatar. Mỹ và Qatar chưa xác nhận.
Tổng thống Iran Pezeshkian ca ngợi thỏa thuận
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian gọi thỏa thuận tạm thời là “chiến thắng lớn cho người dân Iran”, nói rằng nó mang lại lợi ích kinh tế và ngoại giao quan trọng.
Eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nóng
Iran bác bỏ đề xuất của Pháp về rà phá mìn tại eo biển Hormuz, cảnh báo đây là hành động khiêu khích. Tuyến hàng hải chiến lược này vẫn là trọng tâm của đàm phán.
Lo ngại an ninh hàng hải
Các vụ tấn công tàu thương mại gần đây tại Hormuz làm gia tăng lo ngại rằng lệnh ngừng bắn có thể sụp đổ nếu an ninh biển xấu đi.
Israel tiếp tục hoạt động quân sự
Bất chấp tiến trình ngoại giao, Israel tiếp tục tấn công ở Gaza và miền nam Lebanon. Ít nhất 8 người Palestine thiệt mạng tại Gaza, cùng các cuộc không kích mới ở Lebanon vào ngày Th71 Hai hôm qua 29/6.
Mỹ nói vẫn tuân thủ ngừng bắn
Tòa Bạch Ốc nói Washington vẫn tuân thủ thỏa thuận nhưng cảnh báo sẽ đáp trả quân sự nếu bạo lực tái diễn.
Thị trường năng lượng theo dõi sát sao
Thỏa thuận tạm thời ký ngày 17/6 nhằm mở lại eo biển Hormuz và tạo 60 ngày đàm phán. Bất kỳ gián đoạn nào có thể ảnh hưởng lớn đến nguồn cung dầu toàn cầu.
Trump nói thỏa thuận giúp giảm giá dầu
Trump cho rằng thỏa thuận đã góp phần làm giảm giá dầu và nhiên liệu toàn cầu.
Hòa bình mong manh bước vào giai đoạn quan trọng
Dù hai bên vẫn tiếp tục đối thoại, các mâu thuẫn và hoạt động quân sự cho thấy tiến trình hòa bình vẫn rất mong manh. Các cuộc đàm phán tại Doha sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định tương lai thỏa thuận.
Iran: chưa đàm phán thỏa thuận cuối cùng
Chủ tịch Quốc hội Iran Ghalibaf nói Iran sẽ không bắt đầu đàm phán thỏa thuận cuối cùng trước khi các điều khoản 1, 4, 5, 10 và 11 của MOU được thực thi.
Các điều khoản này bao gồm:
chấm dứt thù địch ở Lebanon
dỡ phong tỏa hải quân Mỹ tại Hormuz
đảm bảo tự do cho tàu thương mại trong 60 ngày
miễn phí xuất khẩu dầu và sản phẩm dầu của Iran
giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran
Iran – Oman đề xuất thu phí qua Hormuz
Iran và Oman đang thúc đẩy đề xuất thu phí tàu thuyền qua eo biển Hormuz, bất chấp phản đối của Mỹ. Iran nói khoản phí là bắt buộc, trong khi Mỹ phản đối việc “thương mại hóa” tuyến hàng hải này.
Thủ tướng Iraq nói không có bằng chứng
Thủ tướng Iraq nói không có bằng chứng các cuộc tấn công gần đây ở vùng Vịnh xuất phát từ lãnh thổ Iraq.
Thị trường vùng Vịnh biến động
Thị trường chứng khoán vùng Vịnh biến động nhẹ do lo ngại về tiến trình đàm phán Mỹ–Iran tại Doha.
Nỗ lực thỏa thuận hòa bình Mỹ-Iran tiến triển chậm bởi cuộc xung đột của Israel với Hezbollah
Một thỏa thuận được ký cách đây bốn ngày giữa Israel và Lebanon gắn việc Israel rút quân khỏi Lebanon với việc lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn bị giải giáp. Các nhà phân tích cho rằng điều này có thể đồng nghĩa với việc Israel sẽ chiếm đóng miền nam Lebanon vô thời hạn, điều có thể tiếp tục cản trở nỗ lực đạt được một thỏa thuận hòa bình toàn diện giữa Mỹ và Iran.
Các quan chức Iran và Mỹ đưa ra những thông điệp trái chiều về kế hoạch và tầm quan trọng của vòng đàm phán mới dự kiến tại Qatar. Tổng thống Trump hôm thứ Hai nói rằng cuộc gặp ở Doha “có thể quan trọng, có thể không,” trong khi Bộ Ngoại giao Iran cho biết các chuyên gia Iran sẽ đến Qatar nhưng không phải để đàm phán trực tiếp với các quan chức Mỹ.
Theo một nhà phân tích cấp cao tại tổ chức Carnegie Endowment for International Peace nói với CBS News hôm thứ Hai, các tàu thương mại khó có thể di chuyển qua eo biển Hormuz hoặc Bab el-Mandeb một cách tự do như trước cuộc chiến Iran.
Iran đã xuất khẩu hơn 40 triệu thùng dầu kể từ khi lệnh phong tỏa của Mỹ kết thúc
Trưởng đoàn đàm phán Iran, ông Mohammad Bagher Ghalibaf, hôm thứ Ba 30/6 cho biết Iran không thể xuất khẩu dầu trong thời gian Mỹ phong tỏa các cảng của nước này, và xuất khẩu đã tăng mạnh kể từ đó.
“Ngay từ ngày lệnh phong tỏa được dỡ bỏ đến nay, chúng tôi đã xuất khẩu hơn 40 triệu thùng dầu,” ông nói trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình nhà nước. “Trong khi đó, trong 50 đến gần 60 ngày trước đó, chúng tôi thực sự không thể xuất khẩu dù chỉ một thùng dầu.”
Iran ưu tiên ngoại giao nhưng cũng ‘sẵn sàng cho chiến tranh’, nhà đàm phán trưởng nói
Ông Mohammad Bagher Ghalibaf nói hôm thứ Ba rằng Iran ưu tiên đối thoại với Hoa Kỳ nhưng vẫn sẵn sàng cho chiến tranh.
“Chúng tôi đang theo đuổi đối thoại, nhưng nếu đối thoại không được thực hiện, chúng tôi cũng sẵn sàng cho chiến tranh và sẽ phản ứng phù hợp,” ông nói trong cuộc phỏng vấn trên truyền hình nhà nước, trong bối cảnh các phái đoàn Iran và Mỹ dự kiến có các cuộc thảo luận riêng tại Doha, Qatar.
HẠNH DƯƠNG
Tổng hợp
