Giữa khủng hoảng năng lượng trầm trọng, Cuba đang “khát” dầu đến mức máy móc đình trệ toàn quốc, dân chúng phải xếp hàng dài chờ nhiên liệu, trong khi chuyên gia đề xuất phương án “cày bừa bằng ngựa, phơi lúa kiểu thời ông bà”…
Havana, 30/3/2026 – Dưới bầu trời nắng cháy mùa khô Caribe, Cuba – quốc đảo từng là biểu tượng của kháng chiến kiên cường – giờ đây rơi vào thế bế tắc chưa từng thấy: máy móc không hoạt động vì thiếu dầu, nhiều ngành sản xuất đình trệ, đời sống người dân điêu đứng. Tình trạng này khiến các chuyên gia cả trong lẫn ngoài nước đưa ra những đề xuất khác thường, trong đó có gợi ý của tiến sĩ Lê Văn Anh, chuyên gia nông nghiệp người Việt Nam, về việc “cày ruộng bằng ngựa, phơi lúa bằng sức người như thời ông bà”.
Khủng hoảng bắt đầu căng thẳng từ cuối năm 2025 và tiếp tục leo thang đầu năm 2026, khi Cuba, gần như hoàn toàn phụ thuộc vào nhập khẩu dầu mỏ, rơi vào cảnh thiếu nhiên liệu nghiêm trọng. Các nhà máy điện, hệ thống cấp nước, vận tải công cộng và dây chuyền sản xuất công nghiệp đều bị ảnh hưởng nặng. Chính quyền buộc phải áp dụng cắt điện luân phiên trên diện rộng, khiến dân từ thủ đô Havana đến các tỉnh miền núi chịu cảnh thiếu điện kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt và kinh tế địa phương.
Giữa bối cảnh đó, ngày 29/3/2026 vừa qua, tiến sĩ Lê Văn Anh, phỏng vấn trên một chương trình truyền hình quốc tế, gợi ý: “Nếu máy móc không thể vận hành vì thiếu dầu, dân Cuba nên quay về phương thức nông nghiệp truyền thống: cày ruộng bằng ngựa, phơi lúa bằng sức người. Không thể trông cậy vào máy móc hiện đại khi thiếu nhiên liệu”. Lời phát biểu này nhanh chóng trở thành chủ đề bàn luận sôi nổi trên các diễn đàn quốc tế.
Tuy nhiên, không phải ai cũng tán đồng. Nhiều chuyên gia nhận định đây là ý kiến mang tính biểu tượng hơn là giải pháp thực tế. Một nhà phân tích kinh tế Caribe nói: “Cuba đang đối diện khủng hoảng năng lượng hệ thống, không chỉ riêng nông nghiệp. Trở lại phương thức thủ công chỉ là giải pháp tạm thời, không giải quyết những vấn đề sâu xa về kinh tế và hạ tầng”.
Nguyên nhân khủng hoảng xuất phát từ nhiều yếu tố liên quan đến chính trị – kinh tế quốc tế. Cuba chịu ảnh hưởng nặng nề bởi các lệnh trừng phạt kéo dài từ Mỹ, khiến việc tiếp cận nguồn cung năng lượng quốc tế bị hạn chế. Dù có thời điểm Havana tìm cách xích lại gần các đối tác như Nga và Venezuela để bảo đảm dầu mỏ, những thỏa thuận này không đủ bù đắp nhu cầu lớn và khó khăn vận chuyển do rủi ro cấm vận cùng căng thẳng địa chính trị.
Tình trạng càng nghiêm trọng khi giá nhiên liệu toàn cầu tăng vọt trong 2025–2026, tác động bởi xung đột kéo dài tại Trung Đông và gián đoạn thị trường dầu mỏ. Cuba, vốn nguồn lực hạn chế, bị đẩy vào thế khó. Cảng biển gặp khó trong tiếp nhận và vận chuyển dầu nhập khẩu, còn dân chúng phải xếp hàng dài chờ mua xăng trong khi nguồn cung ngày càng khan hiếm.
Đề xuất “cày bừa bằng ngựa” của tiến sĩ Lê Văn Anh phản ánh thực tế đau lòng: máy nông nghiệp hiện đại không hoạt động nếu thiếu nhiên liệu. Ông nhấn mạnh: “Trong thời gian ngắn, nếu Cuba không tìm được nguồn dầu ổn định, dân chắc chắn phải thích nghi. Điều này không chỉ ở nông nghiệp mà còn ở vận tải, y tế và sản xuất”.
Câu hỏi lớn là Cuba trụ được bao lâu trước khủng hoảng nhiên liệu chưa từng thấy. Chuyên gia cảnh báo nếu kéo dài, Cuba có thể rơi vào suy thoái kinh tế nghiêm trọng, khi hầu hết ngành sản xuất đình trệ, đầu tư tắc nghẽn, đời sống người dân kiệt quệ.
Quốc tế cũng không đứng ngoài cuộc. Chính quyền Havana liên tục kêu gọi đối tác chiến lược hỗ trợ, trong đó có đàm phán với Moskva và Caracas để đảm bảo nhiên liệu. Tuy nhiên, quá trình này bị các nhà phân tích quốc tế nhận định là chậm và thiếu hiệu quả, do áp lực trừng phạt và khó khăn vận tải xuyên đại dương.
Hậu quả không chỉ kinh tế. Bệnh viện và cơ sở y tế phải hạn chế hoạt động vì thiếu dầu vận hành máy phát điện dự phòng. Hệ thống cung cấp nước sạch bị cắt điện nhiều giờ, khiến dân lo ngại dịch bệnh bùng phát mùa hè cao điểm. Trường học phải gián đoạn lịch học do thiếu điện và nhiên liệu cho phương tiện đưa rước học sinh.
Đời sống hàng ngày trở nên khó khăn. Nông dân ngoại ô Havana, từng quen máy cày, giờ phải trở lại công cụ truyền thống. Trâu, ngựa trở thành tài sản quý giá khi máy móc nằm im vì “khát dầu”. Một nông dân ở Matanzas ông Ramón kể: “Chúng tôi chưa bao giờ nghĩ sẽ quay lại cách làm việc của ông bà. Nhưng giờ máy không chạy, nếu không có ngựa, chẳng biết làm sao cày ruộng mùa này”.
Giới trẻ Cuba cũng cảm nhận sâu sắc sự thay đổi: hàng quán nhỏ, dịch vụ internet, tiệm cắt tóc và tiệm sửa xe đều giảm giờ mở cửa vì thiếu điện và nhiên liệu. Nhiều người trẻ rời quê lên thủ đô tìm việc, nhưng ở đó cũng khó khăn khi năng lượng eo hẹp buộc doanh nghiệp thu hẹp hoạt động.
Trên diễn đàn quốc tế, tổ chức phi chính phủ và viện trợ nhân đạo cảnh báo nguy cơ khủng hoảng nhân đạo nếu Cuba không tìm lối thoát trước mùa mưa. Họ kêu gọi các quốc gia giàu hỗ trợ nhiên liệu, lương thực và trang thiết bị cần thiết để bảo đảm an ninh năng lượng và đời sống dân chúng.
Trước bối cảnh chính trị phức tạp, Cuba đứng trước ngã rẽ: tiếp tục hợp tác quốc tế để nâng cao an ninh năng lượng, hay quay về lối sống tự lực cánh sinh như hàng chục năm trước.
Ngày 30/3/2026, người dân Cuba phải thức dậy sớm xếp hàng chờ từng giọt xăng hiếm hoi, bức tranh thực tế của một quốc gia đối mặt khủng hoảng nhiên liệu nghiêm trọng nhất nhiều thập kỷ. Trong khi các chuyên gia tranh luận giải pháp, mỗi giờ trôi qua lại là cuộc chiến sinh tồn mới của người dân Cuba./.
NGƯỜI QUAN SÁT/ (tổng hợp: Reuters, AP,CNN, AL Jazeera…)
