Vì Tối Cao Pháp Viện vừa đưa ra phán quyết tiêu hủy việc áp dụng quan thuế biểu khẩn cấp của ông Donald Trump, nên câu hỏi được đặt ra là phán quyết của Tòa Án Tối Cao có ý nghĩa như thế nào đối với người tiêu thụ và các công ty thương mại đã phải trả giá cho loại thuế biểu mới về mậu dịch.
Hôm 20 tháng Hai vừa qua, Tòa án Tối Cao với tỷ lệ 6-3 quyết định rằng ông Trump không được quyền sử dụng Luật International Emergency Economic Powers Act 1977- IEEPA- để áp đặt thuế nhập cảng bằng cách tuyên bố đất nước đang ở tình trạng lâm nguy. Phán quyết của Tòa Tối Cao có hiệu lực làm tiêu hủy các loại quan thuế biểu đưa ra trong ngày mà ông Trump gọi là “Ngày Giải Phóng”, hồi tháng Tư năm ngoái. Ông áp đặt loại quan thuế biểu đối với những hàng nhập cảng từ các nước Trung quốc, Mễ Tây Cơ và Canada vì những nước đó đã đem vào Hoa Kỳ ma túy dưới dạng thuốc Fentanyl.
Phán quyết của Tối Cao Pháp Viện không tiêu hủy, đảo ngược tất cả các loại quan thuế biểu. Các loại quan thuế biểu áp đặt trước đây theo điều khoản 232 của đạo luật Trade Expansion Act 1962 vẫn tiếp tục áp dụng, không thay đổi, trong đó có loại thuế quan đánh vào thép và nhôm. Những loại thuế biểu vừa kể dựa vào kết quả điều tra của Bộ Thương Mại xem một số hàng nhập cảng coi là đe dọa đến an ninh quốc gia của Hoa Kỳ.
Trong khi đó, chính quyền Trump lập luận rằng thuế đánh vào hàng nhập cảng sẽ đem lại nhiều lợi tức, thu nhập quan trọng cho chính phủ Hoa Kỳ, vì thế sẽ giúp cho nước Mỹ ở thế mạnh trong việc thương lượng về mậu dịch và đầu tư đối các nước khác. Chính quyền Trump áp đặt đồng loạt 10% quan thuế biểu đối với tất cả các nước xuất cảng hàng hóa sang Hoa Kỳ không kể tất cả các khoản thuế biểu thông thường, viện dẫn điều khoản 222 của đạo luật Trade Act năm 1974. Ít lâu sau, ông Trump lại tăng khoản thu về quan thuế biểu này lên 15%, chỉ có hiệu lực trong 150 ngày. Các loại thuế mới này có thể bị đem thử thách về mặt pháp lý trước tòa án.
Theo Jamieson Greer, đại diện Mậu Dịch của Hoa Kỳ Chính quyền Trump dự tính sẽ đưa ra “ những cuộc điều tra thêm về hiệu quả của quan thuế biểu” chiếu theo điều khoản 232 và 301 của đạo luật Trade Act 1974.
Phán quyết của Tối Cao Pháp Viện cũng sẽ làm đảo ngược tất cả những thỏa ước mậu dịch mà Hoa Kỳ đã ký với nhiều nước nhằm giảm bớt mức quan thuế biểu đánh vào hàng hóa xuất cảng của những đó sang Hoa Kỳ. Điều này sẽ đưa đến hậu quả làm cho người tiêu thụ Mỹ phải chịu cảnh giá cả lên xuống bất ngờ. Liên Hiệp các nước Âu châu ngưng không chịu chuẩn phê các thỏa ước ký kết với Hoa Kỳ bởi vì Ủy Ban Mậu Dịch Âu châu buộc phải nói rõ thỏa ước song phương đã kết với Mỹ có được tôn trọng hay không.
Một số nước thương nghị xin giảm mức quan thuế biểu tăng sau mức căn bản 10%, cuối cùng sẽ phải trả mức quan thuế biểu cao. Một vài nước như Nhật bản và Nam Hàn hứa sẽ đầu tư rất nhiều vào Hoa Kỳ để đảm bảo có được mức quan thuế biểu có lợi cho họ. Song bây giờ họ sẽ phải chịu mức quan thuế biểu bất lợi. Tổ chức Global Trade Alert cho rằng Anh quốc, Nhật, Nam Hàn và một vài nước Âu châu trước đây đạt được thỏa thuận về mức quan thuế biểu thấp của Mỹ, nay sẽ phải chịu mức thuế biểu cao hơn. Những nước như Singapore và Úc từng được mức thuế căn bản 10%, nay sẽ phải chịu mức thuế cao hơn 15%. Trong khi đó những nước như Trung quốc, Ân độ, và Brazil sẽ được hưởng mức thuế 15%, thấp hơn nhiều so với mức thuế của hiệp định IEEAP.
Những vị dân cử trong đảng Dân Chủ yêu cầu chính phủ liên bang phải hoàn trả số tiền $130 tỷ đô la mà chính quyền Trump đã thu được. Các vị Thượng Nghị Sĩ Dân Chủ đề nghị dự luật buộc chính quyền Trump hoàn trả đầy đủ số tiền thuế đã thu, cộng thêm lãi suất do số tiền thu được phát sinh nhờ loại quan thuế biểu khẩn cấp này, con số có thể lên đến $175 tỷ đô la. Nếu dự luật này trở thành luật, tiền hoàn trả sẽ phải được gửi về cho tất cả cơ sở kinh doanh từng phải đóng thuế nhập cảng, mặc dù một số công ty đã đổ những khoản tiền thuế này sang cho người tiêu dùng. Người tiêu dùng phải mua hàng với giá cao hơn trước đây.
Một số quan chức phe Dân Chủ đòi hỏi chính quyền phải trả tiền bồi hoàn trực tiếp cho người tiêu dùng. Thống đốc tiểu bang Illinois, ông JB Pritzker, có thể sẽ ra tranh cử Tổng thống năm 2028, viết trên trang mạng xã hội một lá thư gửi cho ông Trump, kèm với hóa đơn buộc chính quyền Trump phải hoàn trả $8.7 tỷ tiền thuế quan, tức khoảng $1,700 cho mỗi gia đình ở Illinois. Thống đốc California, ông Gavin Newsom, cũng là người đang muốn ra tranh cử Tổng thống năm 2028, nói rằng: “Donald Trump đã đánh thuế bất hợp pháp vào các loại thực phẩm hàng ngày, vào bàn ghế, và xe hơi trong suốt hơn một năm. Bây giờ là lúc hắn ta phải hoàn trả số tiền thuế bất hợp pháp này.”.
Nhưng Tổng thống Trump đã bắn ra tín hiệu rằng ông sẽ không trả khoản tiền bồi hoàn ngay. Khi hỏi ông về việc hoàn trả tiền thuế quan, ông Trump nói với các ký giả rằng ông sẽ kiện ra tòa, theo chiến thuật cù nhầy, và phải mất ít nhất là năm năm nữa mới có sự hoàn trả tiền thuế quan.”.
Chánh án Brett Kavanaugh bày tỏ sự bất đồng về việc hoàn trả tiền quan thuế. Ông là một trong ba vị chánh án trong Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ đứng về phe ông Trump, bởi vì ông được ông Trump đề cử vào năm 2018. Ông Kavanaugh nói rằng việc hoàn trả tiền quan thuế sẽ tạo ra một mớ “bòng bong rắc rối”, bởi vì nó nhiêu khê lắm.
Người tiêu dùng sẽ còn phải đợi chờ tiền hoàn trả lâu lắm, bởi vì ông Tổng thống này vẫn chưa chịu từ bỏ chính sách mang dấu ấn tên của ông.
Nguyễn Minh Tâm dịch theo báo TIME ngày 23/3/2026
