(AP) — Chỉ vài giờ sau chiến dịch quân sự táo bạo loại bỏ nhà lãnh đạo Nicolás Maduro khỏi quyền lực và đưa ông ra khỏi lãnh thổ, Tổng thống Donald Trump tuyên bố hôm thứ Bảy rằng Hoa Kỳ sẽ tạm thời điều hành Venezuela, đồng thời khai thác trữ lượng dầu mỏ khổng lồ của nước này để bán cho các quốc gia khác.
Động thái gây chấn động này khép lại chiến dịch gây sức ép cường độ cao của chính quyền Trump nhằm vào quốc gia Nam Mỹ và nhà lãnh đạo mang tính độc đoán của nước này, sau nhiều tháng chuẩn bị bí mật. Đây được xem là hành động quyết liệt nhất của Mỹ nhằm thay đổi chế độ kể từ cuộc xâm lược Iraq năm 2003.
Ngay lập tức, các chuyên gia pháp lý đặt câu hỏi về tính hợp pháp của chiến dịch. Phó Tổng thống Venezuela Delcy Rodríguez trong một bài phát biểu yêu cầu Mỹ trả tự do cho ông Maduro và khẳng định ông là lãnh đạo hợp pháp của đất nước, trước khi Tòa án Tối cao Venezuela ra lệnh để bà đảm nhận vai trò tổng thống lâm thời.
Phát biểu với báo chí vài giờ sau khi ông Maduro bị bắt, ông Trump nói Mỹ sẽ tận dụng khoảng trống quyền lực để “sửa chữa” hạ tầng dầu mỏ của Venezuela và bán “một lượng lớn” dầu ra thị trường quốc tế.
Ông Maduro và phu nhân Cilia Flores, bị bắt trong đêm tại nhà riêng nằm trong một căn cứ quân sự, trước tiên được đưa lên một chiến hạm Mỹ và chuyển đi để đối mặt các cáo trạng của Bộ Tư pháp Mỹ, trong đó cáo buộc họ tham gia âm mưu “khủng bố ma túy”.
Bị áp giải sang Mỹ
Chiếc máy bay chở cựu lãnh đạo Venezuela hạ cánh vào khoảng 16 giờ 30 chiều thứ Bảy tại một sân bay ở vùng ngoại ô phía bắc New York. Ông Maduro được hộ tống xuống cầu thang máy bay và dẫn qua đường băng, xung quanh là các đặc vụ liên bang. Sau đó, ông được trực thăng đưa vào Manhattan, nơi một đoàn xe thực thi pháp luật chờ sẵn để đưa ông tới văn phòng của Cơ quan Phòng chống Ma túy Mỹ (DEA).
Một đoạn video do một tài khoản Tòa Bạch Ốc đăng tải cho thấy ông Maduro mỉm cười khi được hai đặc vụ DEA giữ tay hộ tống bên trong trụ sở này. Ông dự kiến sẽ bị tạm giam tại một nhà tù liên bang ở Brooklyn trong thời gian chờ xét xử.
Không có sự phê chuẩn của Quốc hội
Cơ sở pháp lý cho cuộc can thiệp — được tiến hành mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội — vẫn chưa được làm rõ. Tuy vậy, chính quyền Trump quảng bá việc lật đổ này như một bước đi nhằm giảm dòng chảy ma túy nguy hiểm vào Mỹ. Tổng thống cũng nhấn mạnh các lợi ích khác mà ông cho là có thể đạt được, bao gồm vai trò điều hành đất nước và quyền kiểm soát lớn hơn đối với dầu mỏ.
“Chúng tôi sẽ điều hành đất nước cho đến khi có thể thực hiện một quá trình chuyển tiếp an toàn, đúng đắn và thận trọng,” ông Trump nói tại cuộc họp báo ở Mar-a-Lago, đồng thời khẳng định chiến dịch “cực kỳ thành công này là lời cảnh báo đối với bất kỳ ai đe dọa chủ quyền hay sinh mạng của người Mỹ”.
Ông Maduro và một số quan chức Venezuela đã bị truy tố từ năm 2020 với các cáo buộc âm mưu “khủng bố ma túy”. Hôm thứ Bảy, Bộ Tư pháp Mỹ công bố bản cáo trạng mới đối với ông Maduro và bà Flores, mô tả chế độ của họ là “một chính quyền tham nhũng, bất hợp pháp”, được nuôi dưỡng bởi mạng lưới buôn ma túy tuồn cocaine vào Mỹ. Chính phủ Mỹ không công nhận ông Maduro là lãnh đạo hợp pháp của Venezuela.
Chiến dịch rạng sáng
Chiến dịch diễn ra sau nhiều tháng Mỹ gia tăng áp lực, bao gồm việc tăng cường lực lượng ngoài khơi Nam Mỹ và tấn công các tàu bị cáo buộc vận chuyển ma túy ở phía đông Thái Bình Dương và Caribe. Tuần trước, Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) được cho là đứng sau một cuộc tấn công bằng drone nhằm vào khu vực neo đậu bị nghi do các băng đảng ma túy Venezuela sử dụng — hoạt động trực tiếp đầu tiên trên lãnh thổ Venezuela kể từ khi Mỹ bắt đầu các đòn đánh vào tháng 9.
Cuộc tấn công diễn ra trong bóng tối rạng sáng thứ Bảy, trùng đúng 36 năm kể từ ngày Mỹ bắt giữ nhà lãnh đạo Panama Manuel Antonio Noriega năm 1990. Theo lời ông Trump, Mỹ đã tắt “gần như toàn bộ ánh sáng” tại thủ đô Caracas trong lúc lực lượng đặc nhiệm tiến vào bắt giữ ông Maduro và vợ.
Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, cho biết các lực lượng Mỹ đã luyện tập suốt nhiều tháng, nắm rõ mọi chi tiết về ông Maduro — từ nơi ở, thói quen sinh hoạt cho đến vật nuôi và trang phục. “Chúng tôi suy nghĩ, phát triển, huấn luyện, diễn tập, rút kinh nghiệm rồi lại diễn tập — không phải để làm cho đúng, mà để bảo đảm không thể làm sai,” ông nói.
Ít nhất bảy vụ nổ vang lên, máy bay bay thấp quét qua bầu trời Caracas. Chính quyền Venezuela cáo buộc Mỹ tấn công cả mục tiêu dân sự lẫn quân sự, gọi đây là “cuộc tấn công đế quốc” và kêu gọi người dân xuống đường. Chiến dịch kéo dài chưa đầy 30 phút. Phó Tổng thống Rodríguez nói có thường dân và binh sĩ thiệt mạng, nhưng không nêu con số; ông Trump cho biết có binh sĩ Mỹ bị thương nhưng không ai tử vong.
Đường phố chia rẽ
Theo luật Venezuela, bà Rodríguez sẽ kế nhiệm ông Maduro, song bà tuyên bố không có ý định nắm quyền trước khi tòa án ra lệnh bà đảm nhiệm vai trò lâm thời. “Venezuela chỉ có một tổng thống, và tên ông ấy là Nicolás Maduro Moros,” bà nói trên truyền hình nhà nước.
Tại Caracas, người dân xuống đường với hai thái cực đối lập: có người phản đối việc bắt giữ ông Maduro, có người ăn mừng. Ở thủ đô, Thị trưởng Carmen Meléndez tham gia cuộc biểu tình đòi đưa ông Maduro trở về. Trong khi đó, nhiều khu vực khác của thành phố vẫn vắng lặng, một số nơi mất điện nhưng giao thông chưa bị tê liệt.
“Tôi sợ hãi, như mọi người,” ông Noris Prada, một cư dân Caracas, nói. “Người Venezuela thức dậy trong nỗi sợ; nhiều gia đình không thể ngủ.”
Tranh cãi pháp lý
Một số chuyên gia luật quốc tế bày tỏ lo ngại nghiêm trọng về tính hợp pháp của chiến dịch. Theo một nhà ngoại giao, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc dự kiến họp khẩn theo yêu cầu của Colombia để thảo luận về các hoạt động của Mỹ tại Venezuela.
Tại Quốc hội Mỹ, các nghị sĩ cả hai đảng cũng nêu nghi vấn và phản đối việc sử dụng vũ lực khi chưa có ủy quyền. Dân biểu Jim Himes, lãnh đạo phe Dân chủ tại Ủy ban Tình báo Hạ viện, nói ông chưa thấy bằng chứng nào đủ để biện minh cho hành động quân sự này và yêu cầu chính quyền Trump lập tức báo cáo về “kế hoạch bảo đảm ổn định khu vực và cơ sở pháp lý cho quyết định trên.”
