W.H.O. cảnh báo Trump về virus corona sớm và thường xuyên 

(New York Times) – Vào ngày 22 tháng 1,  hai ngày sau khi Trung Quốc lần đầu tiên công khai mối đe doạ của loại virus mới đang tàn phá thành phố Vũ Hán, lãnh đạo Tổ chức Y tế Thế giới tổ chức buổi họp báo, gióng hồi chuông báo động, kêu gọi toàn thế giới đối phó với dịch một cách nghiêm túc. 

Nhưng với dàn viên chức bất đồng, WHO vẫn chưa nhìn thấy bằng chứng virus lây lan bên ngoài Trung Quốc, nên đã từ chối tuyên bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng toàn cầu vào hôm sau. Một tuần sau, Tổ chức Y tế Thế giới đảo ngược quyết định, đưa ra tuyên bố này. 

Những ngày đầu tiên này của đại dịch cho thấy những điểm mạnh và điểm yếu của WHO, một cơ quan của Liên Hiệp Quốc hiện đang bị Tổng thống Mỹ chỉ trích nặng nề. Ông Donald Trump vào thứ Ba ra chỉ thị cắt hỗ trợ ngân khoản của Mỹ cho tổ chức này. 

Với thông tin hạn chế và liên tục thay đổi, WHO cho thấy quyết tâm kiên định ngay từ đầu trong việc xem bệnh truyền nhiễm mới là mối đe doạ, và thuyết phục các quốc gia khác cũng như vậy. Cùng lúc đó, tổ chức lại thường xuyên ca ngợi Trung Quốc, họ hành động và trao đổi với sự thận trọng chính trị do là một cơ quan của Liên Hiệp Quốc, với ít nguồn lực riêng, không thể thực hiện công việc nếu không có sự hợp tác của quốc tế. 

Ông Trump đang chuyển hướng chí trích việc đối phó đại dịch không có sự chuẩn bị bằng cách đổ lỗi cho WHO tắt trách, cho rằng tổ chức này bênh Trung Quốc, và “đã thúc đẩy những thông tin sai trái của Trung Quốc.” 

Nhưng hồ sơ cho thấy, WHO đã hành động với dự đoán và tiên liệu sớm, nhanh chóng hơn rất nhiều chính phủ khác, hơn những đại dịch trước đây. Và trong khi tổ chức phạm sai lầm, có ít chứng cớ cho thấy WHO chịu trách nhiệm cho thảm hoạ đã xảy ra ở Âu châu và sau đó là ở Mỹ. 

WHO cần sự ủng hộ của các thành viên quốc tế để hoàn thành bất cứ  sứ mạng nào, nhưng họ không có thẩm quyền đối với bất cứ lãnh thổ nào, không thể tự đến đâu đó, và phải phụ thuộc vào tài trợ của các quốc gia thành viên. Những gì WHO có thể đưa ra là chuyên môn và sự phối hợp, và thậm chí hầu hết những vấn đề này được vay mượn từ các tổ chức thiện nguyện và các quốc gia thành viên. 

WHO bị chỉ trích đã quá thân Bắc kinh, nhất là khi tổ chức trong giai đoạn đầu thường xuyên ca ngợi Trung Quốc đã hợp tác và minh bạch, trong khi một số khác lại cho rằng ngược lại. Cách Trung Quốc khống chế virus khắc nghiệt đã bị những nhà hoạt động nhân quyền chỉ trích, nhưng lại được chứng minh cho hiệu quả và được nhiều nước khác áp dụng. 

Một bước ngoặt quan trọng diễn ra vào ngày 20 tháng 1, sau khi chính quyền trung ương phái nhà dịch tễ học nổi tiếng nhất quốc gia, ông Trung Nam Sơn, đến Vũ Hán để điều tra virus mới đang tung hoành khắp thành phố 11 triệu dân. Bác sĩ Trung sau đó đã đưa ra những thông tin gây sửng sốt trên truyền hình quốc gia: Chính quyền địa phương đã che đậy sự nghiêm trọng của đại dịch, sự lây lan nhanh chóng giữa người sang người, các bác sĩ đang chết, và mọi người nên tránh thành phố này. 

83 tuổi, hơi lập dị, lãnh đạo cuộc chiến chống dịch SARS vào năm 2002 và 2003, bác sĩ Trung là một trong vài người ít ỏi ở Trung Quốc đủ thực lực để gọi Thị trưởng thành phố Vũ Hán, ông Chu Tiên Vượng – một ngôi sao đang lên của đảng Cộng sản Trung Quốc – là kẻ dối trá. 

Ông Chu vì không muốn bất cứ điều gì cản trở kế hoạch đại hội đảng địa phương từ 11-17 tháng 1, và bữa tiệc tối cho 40.000 gia đình vào ngày 18 tháng 1, nên đã dùng cảnh sát và viên chức y tế địa phương đóng cửa chợ hải sản, đe doạ các bác sĩ, và bảo đảm công chúng có rất ít hoặc không có lây lan. 

Ba ngày sau khi bác sĩ Trung cảnh báo, Trung Quốc đóng cửa Vũ Hán, ngăn không cho bất cứ ai ra vào, và áp dụng những quy định ngặt nghèo, sau đó mở rộng ra toàn tỉnh Hồ Bắc, ảnh hưởng đến hàng chục triệu người. 

Bắc Kinh đã phản ứng bằng vũ lực, kỷ luật các viên chức địa phương, triển khai hàng chục ngàn binh sĩ, nhân viên y tế và truy tìm người tiếp xúc với bệnh nhân. 

Vào ngày Trung Quốc đóng cửa Vũ Hán, WHO ban đầu từ chối tuyên bố tình trang khẩn cấp toàn cầu, các viên chức chia rẽ, và bày tỏ quan ngại về việc xác định một quốc gia cụ thể là mối đe doạ, và về ảnh hưởng của một tuyên bố như vậy đối với người dân ở Trung Quốc. Điều này theo đúng tiêu chuẩn thực tế đối với các cơ quan của Liên Hiệp Quốc, được hoạt động bằng sự đồng thuận, và thường tránh dấu hiệu chỉ trích một quốc gia cụ thể. 

Bất chấp cảnh báo lây lan từ người sang người của bác sĩ Trung, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus vẫn cho rằng, không có bất cứ bằng chứng nào cho thấy lây lan bên ngoài Trung Quốc. “Điều này không có nghĩa sẽ không xảy ra,” ông Tedros nói. “Đây là khẩn cấp ở Trung Quốc, nhưng chưa trở thành khẩn cấp y tế toàn cầu.” 

WHO vẫn tìm cách thuyết phục Trung Quốc cho phép một toán chuyên viên của họ vào thăm và điều tra, nhưng điều này đã không xảy ra cho đến 3 tuần sau. Và mối đe doạ đối với thế giới vào ngày 23 tháng 1 vẫn chưa rõ ràng, lúc đó mới chỉ có 800 ca dương tính và 25 người chết được tường trình. Bên ngoài Trung Quốc chỉ có một vài ca, và không có trường hợp tử vong nào. 

Trung tâm Kiểm soát và Ngăn ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ đã làm xáo trộn xét nghiệm chuẩn đoán ở Mỹ, thậm chí ngay cả khi WHO kêu gọi các quốc gia tổ chức xét nghiệm rộng rãi. Và Toà Bạch Ốc đã chậm trễ trong việc hạn chế đi lại, và những hình thức cách ly xã hội khác, thậm chí ngay cả sau khi WHO khuyến cáo các biện pháp đó đang có hiệu quả ở Trung Quốc. 

Không thể biết được liệu các quốc gia trên thế giới sẽ ứng phó sớm hơn nếu WHO tuyên bố đại dịch khẩn cấp toàn cầu – một tuyên bố có trọng lượng về mặt quan hệ công chúng – sớm hơn 1 tuần hay không. 

Nhưng mỗi ngày, Bác sĩ Tedros với phong cách lan man đã đưa ra những cảnh báo kém chính thức hơn, kêu gọi các quốc gia khống chế virus trong khi vẫn đang còn có thể, xét nghiệm, truy những người phơi nhiễm, và cô lập những người đã bị nhiễm. 

Trên thực tế, tổ chức đã có những bước đi nhằm đối phó với virus, thậm chí ngay trước khi tiết lộ kinh ngạc của bác sĩ Trung, lôi kéo sự chú ý vào bùng phát dịch bí ẩn. 

Vào ngày 12 tháng 1, các nhà khoa học Trung Quốc đã công bố gen của virus, và WHO yêu cầu đội ngũ ở Berlin sử dụng thông tin đó để phát triển xét nghiệm điều trị. 4 ngày sau, họ tạo ra xét nghiệm, và WHO đăng trên mạng trực tuyến để các phòng thí nghiệm trên khắp thế giới có thể sử dụng sao chép. 

Vào ngày 21, Trung Quốc chia sẻ tài liệu về xét nghiệm của họ với WHO, cung cấp một mẫu khác để những nơi khác có thể sử dụng. Một số quốc gia và các viện nghiên cứu đã theo bản của Đức, trong khi một số khác như CDC nhấn mạnh sẽ tự tạo ra xét nghiệm. Nhưng lỗi trong xét nghiệm ban đầu của CDC, và sự chậm trễ của cơ quan trong việc phê chuẩn xét nghiệm của những phòng thí nghiệm khác đã góp phần vào việc chậm trễ xét nghiệm kéo dài hàng tuần ở Mỹ. 

Vào cuối tháng 1, ông Trump ca ngợi những nỗ lực của Trung Quốc, thậm chí đăng trên Twitter “tôi thay mặt người dân Hoa Kỳ cám ơn ông Tập Cận Bình,” thì bây giờ chính phủ Mỹ lại quay sang tố cáo Trung Quốc che dấu đại dịch, thậm chí ngay cả sau khi họ đàn áp Vũ Hán. Và WHO bị cho đã đồng loã với sự lừa dối.

Toán của WHO, trong đó có hai bác sĩ Mỹ từ CDC và từ Viện Y tế Quốc gia, đã đến Trung Quốc hơn 1 tuần vào giữa tháng 2. Họ được phép đi lại thoải mái, thăm các cơ sở và nói chuyện với mọi người. Liệu chính phủ Trung Quốc có cố tình dối trá về mức độ của khủng hoảng hay không, nhưng các quốc gia khác cũng có báo cáo không đầy đủ. Pháp, Ý, và Anh đều thừa nhận thống kê không đầy đủ những ca nhiễm và tử vong trong số những người không nhập viện, đặc biệt những người ở nhà dưỡng lão. 

WHO sau đó thừa nhận Trung Quốc đã làm điều đúng đắn. Tàn bạo như vốn họ vẫn vậy, nhưng cách này rõ ràng có hiệu quả. Một số thành phố được phép tái mở cửa vào tháng 3, và Vũ Hán vào ngày 8 tháng 4. 

Không phải chỉ mỗi chính phủ ông Trump chỉ trích WHO. Một số các chuyên viên y tế và quốc gia khác, trong đó có Bộ trưởng Tài chánh Nhật cũng cho rằng, Tổ chức Y tế Thế giới bảo vệ Trung Quốc. 

Hương Giang (Theo New York Times)

Bình Luận

Lưu ý: về ý kiến của độc giả nhất thiết không phải là ý kiến của toà soạn nhật báo Cali Today. Tòa soạn không chịu trách nhiệm về nội dung ý kiến của độc giả. Xin qúy độc giả góp ý kiến xây dựng, với ngôn ngữ phù hợp, tránh những ngôn ngữ thô tục, mạ lỵ, chụp mũ hay mạ lỵ cá nhân. Nhật báo Cali Today khuyến khích tự do phát biểu ý kiến qua phân tích, nhận định, trình bày quan điểm và ý kiến của mình, nhưng không mạ lỵ, bôi nhọ người khác hay hội đoàn bằng những nội dung và ngôn ngữ không phù hợp. Chúng tôi dành quyền không đăng hay xóa bỏ những ý kiến đóng góp mang nội dung và ngôn ngữ không phù hợp mà không nhất thiết phải thông báo trước hay trình bày lý do. Trân trọng và mong được qúy độc giả xa gần hợp tác. Những trường hợp vi phạm những điều nói trên nhiều lần, chúng tôi buộc phải block (khóa) lại trương mục của người cố tình vi phạm. Vì quá nhiều độc gỉa post comments, trong đó có một số không phù hợp nội quy, và nhiều khi tòa soạn không kịp phát hiện, nên nếu qúy độc giả nào phát hiện bất cứ comments nào không phù hợp nội quy, xin báo cho tòa soạn biết qua email nguyenxnam@yahoo.com. Trân trọng cám ơn. Nhật báo Cali Today

blog comments powered by Disqus